Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου, συγγραφέα
ΓΕΝΙΚΑ: Ο αστερισμός του Κήτους [Λατ. Cetus, συντ. Cet] σημειώθηκε πρώτη φορά από τον Πτολεμαίο και είναι ένας από τους 88 επίσημους αστερισμούς. Είναι αστερισμός του νοτίου ουράνιου ημισφαιρίου, πλήρως ορατός σε γεωγραφικά πλάτη μεταξύ 65° Βόρεια και 79° Νότια, γνωστός επίσης και με την προσωνυμία «Φάλαινα». Είναι αμφιφανής στην Ελλάδα. Το Κήτος είναι ορατό, κυρίως, στην αρχή του φθινοπώρου και μεσουρανεί κατά τα μεσονύκτια Αυγούστου – Σεπτεμβρίου ή στις 10.00 μ.μ. περίπου του Οκτωβρίου και στις 8.00 μ.μ. του Νοεμβρίου. Ο αστερισμός αυτός εκτείνεται νότια των Ιχθύων και του Κριού, ενώ βρίσκεται μεταξύ του Υδροχόου και του Ηριδανού. Η έκτασή του είναι 1231,4 τετ. μοίρες [4ος σε μέγεθος αστερισμός]
ΑΣΤΕΡΕΣ: Περιλαμβάνει περί τους 189 ορατούς αστέρες [φ.μ.≤ 6,5], ο λαμπρότερος των οποίων είναι 2ου μεγέθους. Στον αστερισμό αυτόν υπάρχει ο πιο γνωστός μεταβλητός αστέρας, ο Mira Ceti [Θαυμάσιος Κήτους] που αναφέρεται στην Αλμαγέστη1 ως «ο επί της λοφίας» του Κήτους.
Ο ΜΙΡΑ (MIRA): γνωστός και ως Θαυμάσιος ή όμικρον Κήτους είναι ένας παλλόμενος ερυθρός γίγαντας σε απόσταση 200 με 400 ε.φ. Ο Μίρα είναι ένα δυαδικό σύστημα το οποίο αποτελείται από δύο αστέρες, τον Μίρα Α και Μίρα Β. Είναι το πρώτο μεταβλητό άστρο που παρατηρήθηκε, χωρίς να υπολογίζονται οι υπερκαινοφανείς αστέρες [σουπερνόβα]. Με την εξαίρεση του ασταθούς αστέρα η [ήτα] Τροπίδος, ο Μίρα είναι το λαμπρότερο περιοδικό άστρο στον ουρανό. Δεν είναι σαφές αν η μεταβλητότητά του ήταν γνωστή στην αρχαία Ελλάδα και Κίνα, καθώς οι ενδείξεις είναι περιστασιακές. Οι πρώτες καταγεγραμένες παρατηρήσεις της μεταβλητότητας του Μίρα έγιναν Ντέιβιντ Φαμπρίτσιους, τον Αύγουστο του 1956. Χρειαζόταν ένα αστέρα για να συγκρίνει τις θέσεις του πλανήτη Ερμή και διάλεξε ένα κοντινό αστέρα τρίτου μεγέθους. Παρατήρησε ότι ο αστέρας αύξησε τη φωτεινότητά του για ένα μήνα και μετά, τον Οκτώβριο εξασθένησε τόσο όσο ώστε δε μπορούσε να ανιχνευτεί με γυμνό μάτι. Ο Φαμπρίτσιους νόμιζε ότι ήταν κάποιος καινοφανής, αλλά τον ξαναείδε τις 16 Φεβρουαρίου του 1609. Ο Johannes Phocylides Holwarda προσδιόρισε τη περίοδο του αστέρα σε 11 μήνες και η ανακάλυψη της μεταβλητότητας του αστέρα πιστώνεται σε αυτόν. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η περίοδος μεταβλητότητας του αστέρα είναι 332 μέρες. Ο Μίρα Α είναι ένας από τους καλύτερα μελετημένους αστέρες και ένας από τους πιο γνωστούς αστέρες οι οποίοι πήραν το όνομά του: μεταβλητοί τύπου Μίρα. Η επιφάνεια του αστέρα, καθώς και όλων των άλλων αστέρων αυτής της κατηγορίας, ταλαντώνεται με τέτοιο τρόπο ώστε η φωτεινότητα του άστρου να μεταβάλλεται. Ο Μίρα Α έχει μάζα ίση με 1,18 ηλιακές. Η θερμοκρασία και η ακτίνα του μεταβάλλονται ανάλογα με το στάδιο του κύκλου του αστέρα. Ο Μίρα είναι 8.400 με 9.360 φορές πιο φωτεινός από το Ήλιο, ενώ έχει ακανόνιστο σχήμα το οποίο μεταβάλλεται. Ο Μίρα Α έχει ένα ακόμη ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Αυτό είναι μια ουρά αερίων που απομακρύνονται από το άστρο μήκους 13 ετών φωτών περίπου! Η αιτία δημιουργίας αυτής της ουράς είναι η αλληλεπίδραση του αστρικού ανέμου του Μίρα με το διαστρικό ενδιάμεσο, μέσα στο οποίο ο Μίρα Α κινείται με μεγάλη ταχύτητα, περίπου 130 χλμ/δευτ. Ο αστρικός άνεμος του Μίρα σχηματίζει ένα κρουστικό κύμα συμπυκνωμένου αερίου και πλάσματος, το οποίο στη συνέχεια φεύγει προς τα πίσω και σχηματίζει την ουρά. Τόσο το κρουστικό κύμα όσο και η ουρά είναι ορατά μόνο στην υπεριώδη ακτινοβολία, ενώ παρατηρήθηκαν από το διαστημικό τηλεσκόπιο Galex. Ο συνοδός αστέρας του Μίρα Α, ο Μίρα Β, είναι ένας λευκός νάνος, ο οποίος περιφέρεται σε απόσταση 70 AU [αστρονομικών μονάδων] γύρω από τον ερυθρό γίναντα. Ολοκληρώνει μία περιφορά κάθε 400 χρόνια.
Konstantinosa.oikonomou@gmail. com
1. Η Αλμαγέστη αποτελεί το σημαντικότερο αστρονομικό σύγγραμμα της Αρχαιότητας. Μάλιστα η αυθεντία του διατηρήθηκε μέχρι τον 16ο αι. Αποτελεί την κύρια πηγή στην οποία ανατρέχουν οι αστρονόμοι μέχρι και σήμερα για ιστορικά δεδομένα, καθόσον υπήρξε ο βασικός αστρονομικός οδηγός για περίπου μιάμιση χιλιετία. Ο αρχικός τίτλος του έργου αυτού ήταν «Μαθηματικὴ Σύνταξις» και γράφτηκε από τον Έλληνα Κλαύδιο Πτολεμαίο, έναν από τους σημαντικότερους αστρονόμους, περί το 140 μ.Χ. Η μετονομασία του σε «Αλμαγέστη» οφείλεται στους αστρονόμους της Δύσης.
Το ΒΙΝΤΕΟ:
