Νίκος Κυριακίδης

Η γεωπολιτική πολυπολικότητα και ο πολυπολισμός σηματοδοτούν τη νέα νόρμα στο παγκόσμιο σύστημα – Ο πόλεμος έχει επιστρέψει ως η νέα κανονικότητα

Γαλλία, Γερμανία, με το πιο ξεκάθαρο τρόπο μέχρι στιγμής, επιβεβαίωσαν το Σαββατοκύριακο τη πρόθεσή τους να δώσουν το «τέμπο» μιας νέας κούρσας εξοπλισμών στην Ευρώπη τα επόμενα χρόνια.

Όλα μοιάζουν βολικά για να δικαιολογηθούν τα δισεκατομμύρια που θα δαπανηθούν σε στρατιωτικό εξοπλισμό και προμήθειες κάθε είδους ως το τέλος της δεκαετίας.

Κι όμως πριν μερικά χρόνια, στο αποκορύφωμα της αποκαλούμενης «κρίσης χρέους», οι δισταγμοί και οι αρνήσεις από τον σκληρό πυρήνα της ευρωζώνης περίσσευαν στο καθολικό αίτημα για προσαρμογή στις συνθήκες όχι με την επιβολή λιτότητας στα «μαύρα πρόβατα», αλλά με την αμοιβαιοποίηση των ευθυνών που συνεπάγεται το κοινό νόμισμα και οι δομικές αστοχίες του οι οποίες το ταλάνιζαν απ’ τη γέννησή του. Αλλά αυτά είναι πια ιστορία, θα ασχοληθούν άλλοι μ’ αυτήν.

Η «νέα ιστορία» της Ευρώπης μόλις έχει αρχίσει να γράφεται… Ο πρόεδρος Μακρόν ανακοίνωσε την Κυριακή το φιλόδοξο πλάνο του για την «προώθηση» των αμυντικών δαπανών της Γαλλίας δεσμευόμενος να διπλασιάσει τους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς έως το 2027, τρία χρόνια νωρίτερα από ό,τι είχε αρχικά προγραμματιστεί. Η αφήγηση για αυτή τη σπουδή είναι έτοιμη και συνοψίζεται σε μια «βινιέτα». Φαντάζει πειστική όσο αφηρημένη κι αν ακούγεται: «Σύνθετη γεωπολιτική συγκυρία».

Ο αρχικός στόχος του Παρισιού ήταν να διπλασιάσει ως το 2030 το στρατιωτικό προϋπολογισμό του λαμβάνοντας ως αφετηρία το ύψος του κατά το 2017. Χθες, ο Μακρόν δεσμεύτηκε να πιάσει το στόχο του διπλασιασμού έως το 2027. Ο στρατιωτικός προϋπολογισμός που ανερχόταν σε 32 δισ. ευρώ το 2017 θα αυξηθεί στα 64 δισ. έως το 2027, με επιπλέον 3,5 δισ. ευρώ να διατίθενται για το επόμενο έτος και άλλα 3 δισ. το 2027.

Ο πρόεδρος δεν είπε από που θα προέλθουν αυτά τα ιλιγγιώδη ποσά σε μια οικονομία που όπως οι περισσότερες της Ευρώπης «αγκομαχά» ενώ η δημογραφική πρόκληση εντείνεται. Γενικά και αόριστα, υποστήριξε ότι η χρηματοδότηση θα καλυφθεί από την «αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας και την άνοδο της παραγωγικότητας». Προφανώς σ’ αυτή εντάσσεται και η στρατιωτική βιομηχανία.

Λεφτά υπάρχουν…

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους σε συνέντευξή του στους Financial Times την Κυριακή διαβεβαίωσε τους άμεσα «ενδιαφερόμενους» ότι η κυβέρνηση του καγκελάριου Μέρτς δεν θα κάνει… τσιγκουνιές στις στρατιωτικές δαπάνες. Ως εκ τούτου, κάλεσε τους υπεύθυνους των στρατιωτικών βιομηχανιών να πάψουν να γκρινιάζουν ότι η κυβέρνηση δεν είναι γενναιόδωρη μαζί τους και να αρχίσουν να ανταποκρίνονται στην αυξημένη ζήτηση που θα υπάρξει τα επόμενα χρόνια…

Η γερμανική κυβέρνηση σχεδιάζει να υπογράψει μακροχρόνιες συμβάσεις με τις αμυντικές βιομηχανίες της χώρας που θα περιλαμβάνουν ρήτρα υποχρεωτικών ετήσιων αγορών. Πρόκειται ουσιαστικά για μια μορφή έμμεσης χρηματοδότησης καθώς τα στελέχη του κλάδου παραπονιούνται διαχρονικά ότι δεν μπορούν να επενδύσουν σε ακριβές νέες γραμμές παραγωγής χωρίς να είναι βέβαια για τις μελλοντικές παραγγελίες. Βάσει του σχεδίου, η κυβέρνηση θα χορηγήσει προκαταβολές στις βιομηχανίες όπλων προκειμένου να τις βοηθήσει… «να κερδίσουν δυναμική».

Ο Πιστόριους δήλωσε ότι το υπουργείο του επεξεργάζεται ένα σχέδιο προμηθειών για στρατιωτικό εξοπλισμό, συμπεριλαμβανομένων αρμάτων μάχης, υποβρυχίων, μαχητικών και μη επανδρωμένων αεροσκαφών μέχρι τη δεκαετία του 2030 προκειμένου ο συντηρητικός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς να τηρήσει την υπόσχεση να κάνει τον γερμανικό στρατό τον ισχυρότερο της Ευρώπης.

Το Βερολίνο στοχεύει να αυξήσει τις ετήσιες στρατιωτικές δαπάνες του στα 162 δισεκατομμύρια ευρώ (!) έως το 2029, ένα ποσό που σηματοδοτεί αύξηση 70% σε σχέση με το φετινό επίπεδο.

Εξοπλιστικός πυρετός

Μια έκθεση που δημοσιεύθηκε τον περασμένο μήνα από την δεξαμενή σκέψης Bruegel και το Ινστιτούτο του Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία διαπίστωνε ότι η ευρωπαϊκή παραγωγική ικανότητα πυρομαχικών πυροβολικού αυξήθηκε σημαντικά τα τελευταία τρία χρόνια ως συνέπεια του πολέμου στην Ουκρανία. Ωστόσο, οι ρυθμοί παραγωγής του άρματος μάχης που χρησιμοποιούν σήμερα κατά κόρον οι ευρωπαϊκές χώρες, του Leopard 2A8, συνεχίζει να υστερεί σε σχέση με εκείνους των ΗΠΑ και της Ρωσίας.

Κατά τους αναλυτές, γινόμαστε μάρτυρες ενός παγκόσμιου κύματος στρατιωτικού επανεξοπλισμού αλλά δεν πρόκειται απλώς για μια επανάληψη της κούρσας εξοπλισμών του Ψυχρού Πολέμου. Ο νέος εξοπλιστικός πυρετός είναι ευρύτερος, πιο κατακερματισμένος και βαθιά συνδεδεμένος με τις νέες τεχνολογίες και τους αναδυόμενους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς.

Σύμφωνα με το SIPRI, το Διεθνές Ερευνητικό Ινστιτούτο της Στοκχόλμης για την Ειρήνη, οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες έφτασαν σε ιστορικό υψηλό το 2024, ξεπερνώντας τα 2,4 τρισεκατομμύρια δολάρια. ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία και Ινδία πρωτοστατούν, ενώ η Ευρώπη καταγράφει τον ταχύτερο ρυθμό στρατιωτικού επανεξοπλισμού μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία ήταν το έναυσμα που πυροδότησε τη μεγαλύτερη στρατιωτική κινητοποίηση στη γηραιά ήπειρο εδώ και δεκαετίες, με τη Γερμανία, την Πολωνία και τη Σουηδία να προχωρούν σε τεράστιες αυξήσεις στους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς τους.  Οι εντάσεις στο Στενό της Ταϊβάν έχουν επίσης οδηγήσει σε μια άλλη εξίσου σοβαρή και εντεινόμενη κούρσα στην Ανατολική Ασία όπου εμπλέκονται Κίνα, Ταϊβάν, Ιαπωνία και, φυσικά, οι ΗΠΑ.

Η νέα παγκόσμια τρέλα για όπλα δεν αφορά μόνο τον «κλασικό» εξοπλισμό, μαχητικά αεροσκάφη και άρματα μάχης. Έχει να κάνει με drones, συστήματα επιτήρησης που βασίζονται στην Τεχνητή Νοημοσύνη, υπερηχητικούς πυραύλους και, βέβαια, κυβερνοπόλεμο. Η στρατιωτική χρήση της ΤΝ συμπεριλαμβανομένων των λεγόμενων «αυτόνομων» όπλων είναι ήδη σε μεγάλο βαθμό ανεξέλεγκτη και κλιμακώνεται.

Κινούμενη άμμος

Η κινούμενη άμμος στο γεωπολιτικό τερέν τροφοδοτεί τη τρέλα για εξοπλισμούς. Οι χώρες του ΝΑΤΟ συντονίζονται για να αυξήσουν τους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς τους, εν μέρει για να ικανοποιήσουν τον Τραμπ, εν μέρει γιατί φοβούνται ότι η Ουάσιγκτον θα τις «εγκαταλείψει». Άλλες αναδυόμενες δυνάμεις, π.χ. Κίνα, Ινδία, Πακιστάν, οικοδομούν το δικό τους στατιωτικο-βιομηχανικό πλέγμα διεκδικώντας αυτονομία και αυτάρκεια σε περίπτωση μείζονος κρίσης.

Καθώς η γεωπολιτική πολυπολικότητα και ο πολυπολισμός σηματοδοτούν τη νέα νόρμα στο παγκόσμιο σύστημα, ο πόλεμος έχει επιστρέψει με τη σειρά του ως η νέα κανονικότητα. Την ίδια ώρα, οι οικονομικοί ανταγωνισμοί οξύνονται και η αβεβαιότητα εντείνει κάθε είδους φόβο. Προφανώς, κανείς δεν θέλει να βρεθεί ανυπεράσπιστος σε έναν κόσμο που αλλάζει.

Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της νέας παγκόσμιας εξοπλιστικής κούρσας και η ταχύτητα με την οποία αναπτύσσεται, την καθιστούν πολύ πιο ανησυχητική από εκείνη του Ψυχρού Πολέμου. Είναι πιο σύνθετη, πιο «απρόβλεπτη» και καθοδηγείται από τη τεχνολογία, τη δυσπιστία και την παγκόσμια αστάθεια. Ταυτόχρονα, είναι κατακερματισμένη με πολλά περισσότερα, και πολύ εντονότερα, διλήμματα. Αυτό που προβάλλεται ως «άμυνα» μιας χώρας, εκλαμβάνεται ως «απειλή» για την άλλη. Σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον διάχυτης δυσπιστίας, με πολλές «παραμέτρους» και επιμέρους πεδία αντιπαράθεσης, τ’ ατυχήματα ή οι λανθασμένοι υπολογισμοί γίνονται ακόμη πιθανότερα, ειδικά με όπλα που βασίζονται στη Τεχνητή Νοημοσύνη.

Στο μεταξύ, την ίδια ώρα που εγκρίνονται δισεκατομμύρια για νέους εξοπλισμούς, οι δημοσιονομικές συνθήκες συχνά «επιβάλλουν» περικοπές στις «παλιές» ανάγκες: Κλιματική κρίση, κοινωνικό κράτος, άμβλυνση ανισοτήτων, θωράκιση δημόσιας υγείας.

www.avgi.gr

❝ ετικέτες ❞ #ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΙ