Σε ένα περιβάλλον μεταβαλλόμενων συσχετισμών και αέναης πολιτικοδιπλωματικής μόχλευσης, το ντιλ Τραμπ-Σι μοιάζει να καλύπτεται από την αχλύ της σχετικότητας
Ποιος δικαιούται να πανηγυρίζει για το… αντάμωμα Τραμπ-Σι σε… ουδέτερο έδαφος (Νότια Κορέα) την περασμένη Πέμπτη, το πρώτο από το 2019; Και η καυτή πατάτα που ακούει στο όνομα Ταϊβάν βρισκόταν -ή δεν βρισκόταν- στο τραπέζι που τα είπαν οι δύο Πρόεδροι; Ήταν αρκετό το ντιλ με την Κίνα για να μπορεί ο Αμερικανός Πρόεδρος να επαίρεται στους οπαδούς του ότι κράτησε ψηλά τη σημαία του «πρώτα η Αμερική»; Και από την άλλη, φτάνει η συμφωνία της Πέμπτης για να μπορεί το Πεκίνο με τη σειρά του να διατυμπανίζει ότι είναι ικανό να διαχειρίζεται ακόμη και την πιο απαιτητική και «δύστροπη» αμερικανική διοίκηση; Ως συνήθως, η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση.
Η μεγάλη «τουρνέ» Τραμπ στην Ασία, που ξεκίνησε την περασμένη Κυριακή από τη Μαλαισία, θα ήθελε πολύ να ήταν μια «επιχείρηση γοητείας» και μια επιβεβαίωση του βεληνεκούς της αμερικανικής διπλωματίας, αν δεν ήταν -ίσως- ένα ετεροχρονισμένο «καλόπιασμα» ύστερα από μια τακτική επίμονου εμπορικού, και κατ’ επέκταση ψυχολογικού, μπούλινγκ. «Καλόπιασμα» των αναντικατάστατων εμπορικών και στρατηγικών εταίρων, αλλά και… καίριων ανταγωνιστών της Ουάσιγκτον (βλέπε Κίνα) στο πιο σημαντικό σήμερα παγκόσμιο γεωπολιτικό hot spot, στην Ασία. Το παιχνίδι του Τραμπ με τους δασμούς έχει εξαντλήσει τις δυνατότητές του αλλά και την υπομονή των εταίρων των ΗΠΑ και η περιοδεία στην Ασία φαίνεται πως ήταν η ευκαιρία για να ξαναμπούν τα πράγματα σε νορμάλ τροχιά. Για τους ψύχραιμους αναλυτές των πολιτικών Τραμπ, το ζήτημα δεν είναι πλέον αν η παγκόσμια οικονομία θα αφήσει ή όχι πίσω της τον ρυθμιστικό «κλωβό» του θεσμικού πολυμερισμού, όπως αυτός διαμορφώθηκε στη διάρκεια του τελευταίου κύκλου παγκοσμιοποίησης, αλλά πόσο θα χρειαστεί για να γίνει αυτό, δηλαδή πόσο χρόνο θα πάρει η μετάβαση από την προγενέστερη φάση του πολυμερούς καταμερισμού της παγκοσμιοποίησης στην τρέχουσα των διμερών διακανονισμών με φόντο τον νέο προστατευτισμό. Όμως πιο βασανιστικό είναι το επόμενο ερώτημα: Κατά πόσο αυτή η νέα δομή των πολλών επιμέρους διπόλων θα είναι ικανή να διαμορφώσει ένα πρακτικό και λειτουργικό σύστημα που δεν θα αυτομπλοκάρεται από πιθανές «σφήνες» ανταγωνιστών εταίρων προς τρίτα μέρη; Το μεγάλο και αναπάντητο ερώτημα που πολλαπλασιάζει την αβεβαιότητα είναι αυτό.
Αντιφάσεις
Πολλές οι αμφιβολίες που πλανώνται στον αέρα από μία και μόνο χαρακτηριστική αντίφαση: Μπορεί ο Τραμπ να συμφώνησε με τον Σι στη συνάντησή τους την Πέμπτη να μειώσει τους δασμούς για τα κινεζικά εισαγόμενα στις ΗΠΑ με αντάλλαγμα την καταστολή από το Πεκίνο του παράνομου εμπορίου φαιντανύλης, το άνοιγμα εκ νέου της κινεζικής αγοράς στην αμερικανική σόγια και τη διατήρηση της ροής εξαγωγών σπάνιων γαιών προς τους Αμερικανούς κατασκευαστές ηλεκτρικών οχημάτων, όμως το ντιλ σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως οι «τίτλοι τέλους» για τον αμερικανοκινεζικό ανταγωνισμό. Κάθε άλλο, και ο λόγος είναι ξεκάθαρος. Αφότου ο Τραμπ ανακοίνωσε νέες οικονομικές συμφωνίες με τέσσερις δυναμικά ανερχόμενες στο τεχνο-οικονομικό τερέν χώρες της Νοτιοανατολικής Ασίας (Μαλαισία, Καμπότζη, Ταϊλάνδη, Βιετνάμ), η Κίνα έσπευσε σχεδόν αστραπιαία να δηλώσει «παρούσα» στην οικονομική μόχλευση της περιοχής. Την περασμένη Τρίτη το Πεκίνο αναβάθμισε τη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών που έχει συνάψει με τον εντεκαμελή Association of Southeast Asian Nation (ASEAN), την «κοινή αγορά» της ΝΑ Ασίας, διευρύνοντας τη συνεργασία με τα μέλη του στις μεταφορές, στο ψηφιακό εμπόριο, στην πράσινη οικονομία, στη βιωσιμότητα και στην πρόληψη των φυσικών καταστροφών, μεταξύ άλλων.
Η αναθεώρηση αυτή, η τρίτη από την υπογραφή της αρχικής συμφωνίας-πλαίσιο το 2002, θεωρείται από τους αναλυτές ως άκρως σημαντική, καθώς ανοίγει ακόμη περισσότερο τους ορίζοντες της κινεζικής οικονομίας και καινοτομίας στον εγγύς στρατηγικό χώρο του Πεκίνου.
Στοχεύει στην άρση των εναπομείναντων εμπορικών φραγμών, στην ενίσχυση των αλυσίδων εφοδιασμού και στην απελευθέρωση των επενδύσεων. Σημειώνεται ότι ο ASEAN και η Κίνα είναι οι κορυφαίοι εμπορικοί εταίροι, με το διμερές εμπόριο αγαθών να φτάνει πέρυσι σχεδόν το 1 τρισ. δολάρια. Η Ζώνη Ελεύθερων Συναλλαγών ASEAN-Κίνας καλύπτει μια αγορά άνω των 2 δισ. ανθρώπων, ενώ οι χώρες-μέλη του ASEAN αντιπροσωπεύουν συλλογικό ΑΕΠ της τάξης των 3,8 τρισ. δολαρίων ετησίως. Αυτό, όμως, είναι το λιγότερο. Ο απώτερος στόχος του Πεκίνου δεν είναι να δώσει ώθηση στο εξωτερικό εμπόριό του αποκτώντας μεγαλύτερη πρόσβαση στις κοντινές αγορές, αλλά να «συστηθεί» στους Ασιάτες γείτονες και εταίρους του, που παραδοσιακά είναι προσδεδεμένοι στο αμερικανικό άρμα, ως εναλλακτική πρόταση σε μια υπερδύναμη που έχει ενδώσει στην «ασφάλεια» του προστατευτισμού και της μονομέρειας έναντι του ρίσκου του οικονομικού ανταγωνισμού και των κανόνων του πολυμερισμού. Μια υπερδύναμη της οποίας οι «ιαχές» του Προέδρου της ότι θα την «ξανακάνει μεγάλη» και πως προπορεύεται έναντι όλων των άλλων προκαλούν οικονομική οδύνη στις χώρες της περιοχής. Η «σφήνα» της Κίνας στον ASEAN θα μπορούσε να συνοψιστεί σε μια απλοϊκή φράση: «Ξεχάστε τον Τραμπ και τους δασμούς του, εμείς είμαστε εδώ»…
«Η μονομερής προσέγγιση και ο προστατευτισμός έχουν επηρεάσει σοβαρά την παγκόσμια οικονομική και εμπορική τάξη, ενώ εξωτερικές δυνάμεις αυξάνουν τις παρεμβάσεις τους στην περιοχή» δήλωσε χαρακτηριστικά ο Κινέζος πρωθυπουργός Λι Τσιάνγκ, «φωτογραφίζοντας» τους εμπορικούς πολέμους του Τραμπ. «Βασιζόμενοι ο ένας στον άλλον και συντονίζοντας τις ενέργειές μας, μπορούμε να διαφυλάξουμε τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντά μας» συμπλήρωσε. Η κινεζική τακτική προσεταιρισμού όσων έχουν δυσαρεστηθεί ή απογοητευτεί από το τείχος προστατευτισμού του Τραμπ φαίνεται παράλληλα πως τονώνει την αυτοπεποίθησή τους και ενισχύει την αίσθησή τους ότι αποτελούν δυνάμει εξισορροπητικό παράγοντα, κι αυτό είναι ίσως ακόμη μία πρόκληση για την Ουάσιγκτον. «Την προηγούμενη μέρα ήμασταν με τον Πρόεδρο Τραμπ και σήμερα είμαστε ξανά με την Κίνα -στη σύνοδο κορυφής-, και αυτό αντικατοπτρίζει την κεντρική θέση του ASEAN. Αυτή η σταθερή δέσμευση ενισχύει την εμπιστοσύνη και μας επιτρέπει να αντιμετωπίζουμε μαζί τις προκλήσεις» δήλωσε χαρακτηριστικά ο πρωθυπουργός της Μαλαισίας Ανουάρ Ιμπραχίμ, που ασκεί την προεδρία του μπλοκ φέτος.
Σε ένα περιβάλλον μεταβαλλόμενων συσχετισμών και αέναης πολιτικοδιπλωματικής μόχλευσης, το ντιλ Τραμπ-Σι στο Μπουσάν της Νότιας Κορέας την Πέμπτη μοιάζει να καλύπτεται από την αχλύ της σχετικότητας. Σηματοδοτεί, αντικειμενικά, το επιτυχημένο φινάλε μιας περιοδείας με πολλούς σκοπέλους στην πορεία της, αλλά είναι ταυτόχρονα «στιγματισμένο» και από μια κεντρική αντίφαση: Για όσους πιθανούς λόγους θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σημαντικό ταξίδι, υπάρχουν άλλοι τόσοι για τους οποίους θα μπορούσε να περιγραφεί ως περιορισμένης σημασίας.
Συμβολισμοί και ουσία
Σε ό,τι αφορά τη σημαντικότητά του, αυτή πηγάζει σίγουρα από τα αυτονόητα. Η Αμερική «επανεμπλέκεται» γεωστρατηγικά στη ΝΑ Ασία. Η περιοχή επανέρχεται στο ραντάρ της προσοχής της και η Ουάσιγκτον δηλώνει «παρούσα» στο μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό τοπίο καθώς αυξάνεται η επήρεια του βαρυτικού πεδίου της Κίνας. Είναι η πρώτη επίσκεψη του Τραμπ στην Ασία κατά τη δεύτερη θητεία του, επομένως πρόκειται για ένα ταξίδι που σηματοδοτεί μια φυσική αλλά και συμβολική επιστροφή. Σε μια περιοχή όπου το Πεκίνο ασκεί ολοένα και μεγαλύτερη επιρροή, η άφιξη του Αμερικανού Προέδρου δείχνει ξεκάθαρα πως η Αμερική δεν έχει καμία πρόθεση να περιορίσει ή να απομειώσει τη στρατηγική παρουσία της εκεί. Με τα περιφερειακά σημεία ενδιαφέροντος σε διαρκή κινητικότητα -ανταγωνισμοί και διεκδικήσεις στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, Βόρεια Κορέα, επέκταση της κινεζικής στρατιωτικής-οικονομικής ισχύος-, η επίσκεψη Τραμπ δίνει στις ΗΠΑ την ευκαιρία να ανανεώσουν συμμαχίες και στρατηγικές συνεργασίες ή τουλάχιστον να υπενθυμίσουν στους εταίρους τους τη δέσμευσή τους ότι θα τους στηρίξουν. Μπορεί να χρησιμεύσει ως μήνυμα τόσο προς τους συμμάχους όσο και προς τους αντιπάλους: Οι ΗΠΑ παραμένουν ενεργές στην περιοχή του Ινδοειρηνικού.
Οι συμβολισμοί στη σύγχρονη παγκόσμια τάξη είναι η λεπτομέρεια που κάνει τη διαφορά. Το ταξίδι Τραμπ, ειδικά με τις τιμές που του αποδόθηκαν σε Νότια Κορέα και Ιαπωνία, μπορεί να ιδωθεί και ως πράξη προβολής της αφοσίωσης των πιστών συμμάχων της Ουάσιγκτον αλλά και επίδειξης της βούλησής τους να παραμείνουν ευθυγραμμισμένοι με αυτή υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, ακόμη και με έναν Πρόεδρο που δεν χάνει ευκαιρία να φωνάζει «πρώτα η Αμερική».
Φυσικά, στη γεωπολιτική διάσταση αναλογεί το μεγάλο βάρος της αμερικανικής προσοχής, όμως δεν γίνεται να αγνοηθεί το «ζουμί» της υπόθεσης: εμπόριο και μπίζνες. Η ΝΑ Ασία είναι πολύ σημαντική οικονομικά για να «εγκαταλειφθεί» ή να χάσει την αξία της για τα αμερικανικά συμφέροντα. Το εμπόριο με το μπλοκ του ASEAN και ο ρόλος των χωρών-μελών του στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού το καθιστούν έναν σημαντικό γεωπολιτικό μοχλό. Αν μη τι άλλο, το ταξίδι Τραμπ λειτούργησε ως μια πλατφόρμα για διαπραγμάτευση και κλείσιμο συμφωνιών για εμπόριο, επενδύσεις, αλυσίδες εφοδιασμού, κρίσιμα ορυκτά, κάτι που ήταν μια μεγάλη προσδοκία, ίσως και ανακούφιση, για τις χώρες-μέλη του μετά τα αλλεπάλληλα καψόνια των δασμών.
Εξαντλώντας τα όρια
Ενώ οι συνθήκες φαντάζουν γενικά ευνοϊκές, μια πιο προσεκτική παρατήρηση των συνθετικών μερών της τρέχουσας αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής στην Ασία δείχνει ότι κινείται στις παρυφές των ορίων της. Όσο κι αν η περιοδεία Τραμπ αντιστοιχεί σε μια κίνηση υψηλού προφίλ ατομικά και θεσμικά, η πραγματική δοκιμασία της πολιτικής της Ουάσιγκτον θα κριθεί από την υλοποίηση όσων συμφωνήθηκαν και υπογράφηκαν. Συμφωνίες πραγματικά δεσμευτικές, αλλαγή ρητορικής και συμπεριφοράς, πνεύμα κατανόησης και συνεννόησης είναι αυτά που θα κερδίσουν συμμάχους και θα περιορίσουν ανταγωνιστές, όχι οι διακηρύξεις, οι χειραψίες ενώπιον των φακών ή οι πομπώδεις τελετές. Αν αποδειχθεί ότι το ταξίδι έμεινε στους συμβολισμούς και… ξέμεινε από ουσιαστικές δεσμεύσεις, τότε ο αντίκτυπός του θα είναι περιορισμένος.
Το ζήτημα της αξιοπιστίας παραμένει κεφαλαιώδες στις διεθνείς σχέσεις και οι εταίροι των ΗΠΑ στην Ασία δεν αποτελούν εξαίρεση. Αν θεωρήσουν πως οι δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν από την αμερικανική πλευρά ατονούν ή ακόμη χειρότερα εγκαταλείπονται στην πορεία, δεν αποκλείεται στο μέλλον να γίνουν ακόμη πιο επιφυλακτικοί στην προοπτική βαθύτερων δεσμεύσεων προς τις ΗΠΑ. Σε κάθε περίπτωση, δεν μπορεί να αγνοηθούν ή να υποτιμηθούν η περιφερειακή πολυπλοκότητα και η δυναμική των ανταγωνιστικών συμφερόντων. Παρά τους κοινούς δεσμούς των χωρών της, η Ασία δεν είναι ένα ενιαίο μπλοκ. Οι ασιατικές κυβερνήσεις είναι υποχρεωμένες να ισορροπήσουν μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας και, φυσικά, έχουν τις δικές τους στρατηγικές προτεραιότητες. Η επίσκεψη Τραμπ σίγουρα δεν μπορεί να το αλλάξει αυτό. Για παράδειγμα, ορισμένες χώρες μπορεί να εξακολουθούν να κλίνουν προς την Κίνα λόγω γεωγραφικής εγγύτητας, ανεπτυγμένων εμπορικών σχέσεων ή πολύ προσφορότερων επενδυτικών προσφορών. Τα πολυμερή πλαίσια συνεχίζουν να υφίστανται και είναι περίπλοκα. Αν οι ΗΠΑ προωθήσουν αντί για μακρόπνοες στρατηγικές εταιρικής συνεργασίας διμερείς συμφωνίες συναλλακτικού χαρακτήρα, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω κατακερματισμό αντί για συνεκτική στρατηγική.
Αναμφίβολα, η τελευταία περιοδεία του Αμερικανού Προέδρου στην Ασία και οι συμφωνίες που υπέγραψε με εταίρους και ανταγωνιστές αντιπροσωπεύουν μια σημαντική κίνηση που έχει στρατηγικό, οικονομικό και διπλωματικό βάρος. Ωστόσο, δεν είναι εγγυημένο ότι το ταξίδι αυτό θα σηματοδοτήσει καίριες μακροπρόθεσμες αλλαγές, τουλάχιστον έως ότου διαμορφωθούν οι νέες νόρμες στο παγκόσμιο σύστημα. Αν μη τι άλλο, το απρόβλεπτο αποτελεί πλέον δεδομένο στοιχείο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής…
www.avgi.gr
❝ ετικέτες ❞ #ΝΤΟΝΑΛΝΤ ΤΡΑΜΠ
