Τα Πρωτοχρονιάτικα έθιμα στη Θεσσαλία (φωτ.)

Φωτογραφίες: Κώστας Τσομάκος

Η Θεσσαλία ακόμα και από τα αρχαία χρόνια είχε σπουδαίο ρόλο στην Ελληνική ιστορία, καθώς διαμόρφωσε τον δικό της χαρακτήρα τόσο σε κοινωνικό σε οικονομικό αλλά και πολιτιστικό επίπεδο. Να πούμε επίσης ότι η Θεσσαλία αποτέλεσε την πατρίδα πολλών σημαντικών ανθρώπων της ιστορία όπως για παράδειγμα του Ασκληπιού.

Ένα όμως από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της Θεσσαλίας είναι τα ξεχωριστά ήθη και έθιμα που υπάρχουν. Η Θεσσαλία είναι μια από τις περιοχές της Ελλάδας με έντονο πολιτιστικό χαρακτήρα και πολλά έθιμα που πάμε στοίχημα πως θα σας αρέσουν. Περνούν από γενιά σε γενιά όπως για παράδειγμα τα μεγάλα πανηγύρια.

Πλούσια είναι τα τοπικά έθιμα στις περιοχές του νομού Λάρισας που ακολουθούνται τα Χριστούγεννα αλλά κυρίως ανάμεσα στην Πρωτοχρονιά και στα Θεοφάνεια και μαρτυρούν τις συνήθειες αλλά και τον τρόπο ζωής των κατοίκων τους. Βασικό στοιχείο των εθίμων είναι η σύνδεση με τις παραδόσεις, ενώ ξεχωρίζουν ορισμένα, τα οποία έλκουν την καταγωγή τους από την Ανατολική Ρωμυλία.

Τα Μπαμπαλιούρια στο Λιβάδι Ελασσόνας

Πρόκειται για ένα Πρωτοχρονιάτικο έθιμο, με πολύπλοκη μεταμφίεση. Οι μεταμφιεσμένοι φέρουν στο στήθος βαριά κουδούνια αιγοπροβάτων, που κάνουν πολύ θόρυβο.

Στο κεφάλι τους τοποθετούν ειδική μάσκα από δέρμα (τομάρι) ζώου αίγας ή προβάτου χρώματος μαύρου ή άσπρου. Τα Μπαμπαλιούρια είναι παλαιά έκφραση της ασχολίας των κατοίκων με την αιγοπροβατοτροφία, η οποία έχει τις ρίζες της στα βάθη των αιώνων.

Οι άντρες φορούν τη στολή του Μπαμπαλιούρη, ένα μάλλινο παντελόνι δηλαδή, ένα πουκάμισο λευκό, τσαρούχια και μια ζώνη γεμάτη κουδούνια. Το πρόσωπό τους είναι καλυμμένο από μια μάσκα από προβιά ζώου, τη λεγόμενη φουλίνα.

Τα Μπαμπαλιούρια λοιπόν ξεχύνονται στις εκκλησίες του χωριού και περιμένουν να τελειώσει η λειτουργία για να βγει ο κόσμος. Κρατούν ένα κουμπαρά και δεν αφήνουν κανέναν να περάσει αν δεν προσφέρει χρήματα. Μετά την εκκλησία, τα Μπαμπαλιούρια ξεχύνονται στους δρόμους μέχρι το βράδυ, κάνοντας θόρυβο με τα κουδούνια τους για να διώξουν τα κακά πνεύματα.

Τα Ρογκατσάρια στο Βλαχογιάννι

Το παραδοσιακό πρωτοχρονιάτικο έθιμο Ρογκατσάρια (στη Θεσσαλία «Λοκατσάρια») αναβιώνει κάθε χρόνο στο Βλαχογιάννι.

Άντρες κάθε ηλικίας ντύνονται καπεταναίοι με παραδοσιακές στολές και με τη συνοδεία ορχήστρας περιφέρονται σε όλο το χωριό ευχόμενοι «Καλή Χρονιά», καταλήγοντας στην πλατεία όπου ξεκινάν το γλέντι!

Το έθιμο της καμήλας στο Δαμάσι

Για μια ακόμη χρονιά το έθιμο της Καμήλας θα αναβιώσει την Πρωτοχρονιά στο Δαμάσι.

Έχει τις ρίζες του στην Αρχαιότητα και παραπέμπει στις γιορτές προς τιμή του Διονύσου, όπου οι πιστοί μεταμφιέζονταν και τιμούσαν τον θεό με σάτιρες και χορούς σε «ξέφρενους» ρυθμούς. Μετά την επικράτηση της χριστιανικής θρησκείας, διαμορφώθηκε ανάλογα για να μπορέσει να διατηρηθεί.

Η καμήλα είναι μια ξύλινη κατασκευή σκεπασμένη με «τσόλι» (υφαντό από τραγίσιο μαλλί), με έναν μακρόστενο λαιμό από προβιά, όπως και το κεφάλι της, με κρεμασμένα πολλά μεγάλα μπρούτζινα κουδούνια (τούτσα). Ο θόρυβος των κουδουνιών, καθώς η καμήλα κουνιέται, συντελεί στο ξύπνημα της φύσης από τη χειμωνιάτικη νάρκη.

Η καμήλα στερεώνεται με ζωνάρια δεμένα σταυρωτά πάνω στο ανθρώπινο σώμα και ζυγίζεται με τέχνη για να μη γέρνει και κουράζει τον «καμιλτζή».

Οι Καπεταναραίοι του Πυθίου

Μια μοναδική μέρα για το χωριό με τα χρώματα των παραδοσιακών φορεσιών και το τραγούδι «παίρνω το τουφεκάκι μου…» να αντηχεί στους δρόμους του χωριού.

Οι καπεταναραίοι σε ομάδες με τον κουδουνιάρη τους μετά την λειτουργία θα περάσουν από όλα τα σπίτια, θα πουν τα παραδοσιακά κάλαντα ανάλογα με το σπίτι και βέβαια θα πουν «για βάλε το χεράκι σου στην αργυρή σου τσέπη και βγάλε γρόσια και φλουριά κέρνα τα παλικάρια»

Το μεσημέρι θα γίνει το πατροπαράδοτο χτύπημα των σπαθιών για καλή τύχη και θα κλείσουμε με το χορό «Άγιος μωρέ, Άγιος Βασίλης έρχεται, Γενάρης ξημερώνει»

Οι Κουδουνάρηδες του Σαρανταπόρου

Από νωρίς το πρωί της Πρωτοχρονιάς οι δρόμου του Σαρανταπόρου γεμίζουν με ήχους κουδουνιών και φωνές.

Οι νέοι και οι νέες του χωριού με τις παραδοσιακές φορεσιές και «ζωσμένοι» με μεγάλα κουδούνια ξεσηκώνουν τους κατοίκους με τραγούδια και επισκέψεις όπου φυσικά και ζητούν το… καθιερωμένο κέρασμα.

Με την ολοκλήρωση της «περιπλάνησης» στα σπίτια του χωριού στήνεται ένας μεγάλος χορός από όλους τους συμμετέχοντες.

«Καμήλες και Ντιβιτσήδες» στο Νέο Μοναστήρι Λάρισας

Το δρώμενο «Καμήλες και Ντιβιτζήδες» είναι ένα από τα πιο γνωστά πρωτοχρονιάτικα έθιμα της ανατολικής Ρωμυλίας που αναβιώνει και στο Νέο Μοναστήρι της Λάρισας. Το έθιμο στόχευε και παλαιότερα στην ανταλλαγή ευχών για καλοχρονιά, γονιμότητα και υγεία.

Κατά την διάρκεια του εθίμου χορεύεται ένας από τους πιο δύσκολους και περίτεχνους χορούς. Πρόκειται για μια μορφή ζωναράδικου χορού όπου οι άντρες εκτελούν περίτεχνες φιγούρες υπό τους ήχους μουσικής από γκάιντα και νταούλι.

Το σπάσιμο της Βασιλόκλουρας στη Φανερωμένη Τρικάλων

Κάθε χρόνο αναβιώνει το έθιμο της Πρωτοχρονιάς στη Φενερωμένης Τρικάλων το «σπάσιμο της Βασιλόκλουρας».

Κατά το έθιμο αυτό τους παλαιότερους χρόνους που όλοι οι Καραγκούνηδες στα περιουσιακά τους στοιχεία διατηρούσαν και κάποιο μεγάλο ή μικρότερο ζωικό κεφάλαιο, την πρώτη ημέρα του χρόνου «έσπαζαν τις “Βασιλοκλούρες» στα ζώα τους. Μία για το κοπάδι – στη ράχη του κριαριού – και μία για το ζευγάρι (των αροτριώντων ζώων) στη ράχη του αλόγου ή του βοοειδούς, σταυρωτά. Παράλληλα ακολουθούσε φαγοπότι και γλέντι.

Αυτό αποτελούσε ένα είδος «Θυσίας» προς τον ύψιστο για τα αγαθά που τους χαρίζει. Στο όλο τελετουργικό εμπλέκονται άμεσα και τα ζώα που αποτελούν το βασικό παράγοντα της παραγωγικής διαδικασίας από τη σπορά μέχρι τη συγκομιδή, και τώρα του δρώμενου. Οι Καραγκούνηδες της Φανερωμένης πίστευαν, ότι αυτές οι τελετουργίες ήταν ευλογία και παράγοντας σημαντικός που θα συντελούσε στη ευγονία για τον πολλαπλασιασμό ανθρώπων και ζώων και στην ευκαρπία της μάνας Γης, όπως και στην προστασία και αύξηση της σοδειά της ερχόμενης χρονιάς.