Αγρότες – Κτηνοτρόφοι / Ντόμινο οικονομικής καταστροφής λόγω ΟΠΕΚΕΠΕ

Χρειάζονται σίγουρα έκτακτα μέτρα, κυρίως μέτρα τα οποία να λύνουν το πρόβλημα της χρηματοδότησης του πρωτογενούς τομέα

Ηεκρηκτική κατάσταση που επικρατεί στην ελληνική ύπαιθρο εξαιτίας της μη καταβολής -ακόμα- των επιδοτήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ αναμένεται πολύ σύντομα να πάρει πανελλαδικό χαρακτήρα. Σε γενική κινητοποίηση βρίσκονται ήδη οι αγρότες στην Κρήτη με συνεχείς αποκλεισμούς του ΒΟΑΚ. Κινητοποίηση υπάρχει επίσης στον Έβρο. Επιπλέον, έχει προγραμματιστεί πανελλαδική συνάντηση αγροτών εντός του Νοεμβρίου στη Λάρισα και πραγματοποίηση παναγροτικού συλλαλητηρίου στην Αθήνα μέσα στον ίδιο μήνα. Σε ορισμένες περιοχές της Θεσσαλίας και της Πελοποννήσου μετά την ολοκλήρωση των εκλογών στους αγροτικούς συλλόγους ήδη εκδηλώνονται μαζικές κινητοποιήσεις. Τα ΜΜΕ δεν έχουν δώσει ακόμα την εικόνα της πραγματικής κατάστασης που επικρατεί, όμως όσοι παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις μάλλον δεν θα αιφνιδιαστούν από μια γρήγορη συγκρουσιακή τροπή των εξελίξεων.

Το μισό εισόδημα οι επιδοτήσεις

Ποια είναι η οικονομική βάση αυτής της κατάστασης; Το ότι σχεδόν το 50% -και παραπάνω ίσως- του αγροτικού εισοδήματος των κατά κύριο επάγγελμα αγροτών στην Ελλάδα προέρχεται από τις επιδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης δίνει μια πρώτη ιδέα για τη βασική αιτία. Το γεγονός ότι για το 2025 δεν έχει υπάρξει σχεδόν καμία σχετική καταβολή έχει οδηγήσει σε κατάσταση ακραίας φτώχειας το 90% των αγροτικών νοικοκυριών τα οποία δηλώνουν ετήσιο εισόδημα κάτω από 5.000 ευρώ.Play Video

Την τελευταία δεκαετία περισσότερα από 25 δισεκατομμύρια ευρώ κοινοτικών ενισχύσεων έχουν μοιραστεί στους Έλληνες παραγωγούς, ποσό που αντιστοιχεί στο μισό του εισοδήματός τους. Το μέσο αγροτικό εισόδημα στην Ελλάδα εκτιμάται πως βρίσκεται κάτω από 5.000 ευρώ σύμφωνα με στοιχεία του Μαΐου 2024. Αυτό δείχνει ότι η πλειονότητα των αγροτών έχει πολύ χαμηλά εισοδήματα. Πάντως οι δηλώσεις για το 2023 κατέγραψαν για τους κατά κύρια απασχόληση αγρότες και κτηνοτρόφους συνολικά εισοδήματα 3,865 δισ. ευρώ από 307.285 φυσικά πρόσωπα, με το μέσο (ετήσιο) εισόδημά τους να διαμορφώνεται σε 12.581 ευρώ. Παράλληλα, το 2023 η αγροτική παραγωγή στην Ελλάδα μειώθηκε κατά 16,1% (η μεγαλύτερη μείωση στην Ε.Ε.). Εξαιτίας αυτής της εξέλιξης το μέσο αγροτικό εισόδημα μειώθηκε κατά 9,1% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Επίσης, στην κτηνοτροφία η κατακόρυφη αύξηση τους κόστους των ζωοτροφών αλλά και του κόστους ενέργειας έχει οδηγήσει σε μείωση του ζωικού κεφαλαίου κατά 30% από το 2022 μέχρι σήμερα σύμφωνα με τις ενώσεις των Ελλήνων κτηνοτρόφων. Αν σε αυτή την κατάσταση συμπεριληφθεί η ασφυξία που έχει προκαλέσει σε χιλιάδες κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις η ευλογιά των αιγοπροβάτων, τότε συμπληρώνεται μια ζοφερή και πρωτόγνωρη εικόνα, ειδικά για την ελληνική κτηνοτροφία.

Το άδηλο μέλλον

Μολονότι άπαντες ομνύουν στην ανάγκη ανασυγκρότησης του πρωτογενούς τομέα λόγω του στρατηγικού του χαρακτήρα και παρά τη μικρή του συμμετοχή στο ακαθάριστο εθνικό εισόδημα, η κατάσταση δεν διαμορφώνεται καθόλου ευοίωνη ως προς το άμεσο και το πιο μακρινό μέλλον. Ίσως περισσότερο από το συγκυριακό, πιθανότατα, πρόβλημα που αντιμετωπίζει λόγω των επιδοτήσεων αυτή τη στιγμή η ελληνική αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή, πρόβλημα πολύ μεγαλύτερο των προαναφερθέντων είναι η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση και σχετική έκθεση που έχει δει το φως της δημοσιότητας, η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού στην Ελλάδα είναι η πλέον έντονη και ο μέσος όρος ηλικίας των διαχειριστών αγροτικών εκμεταλλεύσεων φτάνει τα 57 έτη, ενώ λιγότεροι ιδιοκτήτες αγροτικών εκμεταλλεύσεων από 1 στους 10 είναι κάτω των 40 ετών. Σε πρόσφατο φόρουμ του ΟΟΣΑ που οι εργασίες του έληξαν στο Παρίσι στις 28 Οκτωβρίου κεντρικό θέμα ήταν η προσέλκυση νέων αγροτών στη γεωργία. Το πρόβλημα φαίνεται να είναι έντονο όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σχεδόν στο σύνολο της Ευρώπης κι ακόμα παραπέρα, σε όλες τις ηπείρους.

Κίνδυνος «ντόμινο»

Είναι βασικός κανόνας ότι σε ένα σύστημα ροής χρήματος η ύπαρξη σημείων κακοδιαχείρισης -και πολύ περισσότερο διαφθοράς και σκανδάλων- αποτελεί τη βασική αιτία για την εκδήλωση τεράστιων προβλημάτων χρηματοοικονομικού στραγγαλισμού (ασφυξίας) των άμεσα ενδιαφερομένων. Στην προκειμένη περίπτωση, των αγροτών. Είναι κάτι που έχει συμβεί στο παρελθόν, σε παγκόσμιο επίπεδο, κυρίως στον τραπεζικό αλλά και στον χρηματοοικονομικό τομέα ευρύτερα. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις, η πρώτη κίνηση των εποπτικών Αρχών αλλά και των κυβερνήσεων είναι όχι να σώσουν τον άρρωστο, αλλά να σώσουν κυρίως αυτούς που εξαρτώνται από τον άρρωστο, οι οποίοι στην προκειμένη περίπτωση είναι εκατοντάδες χιλιάδες, δηλαδή οι Έλληνες παραγωγοί. Η έλλειψη κατάλληλου χρηματοδοτικού εργαλείου, όπως η Αγροτική Τράπεζα παλιότερα, αναδεικνύεται με τον πλέον έντονο τρόπο μεσούσης της κρίσης του ΟΠΕΚΕΠΕ. Η μετάθεση της ευθύνης της διαχείρισης και διανομής των κονδυλίων στην ΑΑΔΕ είναι ένα διοικητικό μέτρο το οποίο δεν λύνει σ’ αυτή τη φάση το πρόβλημα της οικονομικής ασφυξίας και της ομαλής συνέχειας της παραγωγής. Κατά συνέπεια, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ένα ντόμινο καταρρεύσεων που δεν σχετίζεται μόνο με την αγροτική και την κτηνοτροφική αλλά και με τη βιομηχανική παραγωγική και εφοδιαστική αλυσίδα του πρωτογενούς τομέα. Οι εταιρείες ζωοτροφών, για παράδειγμα, θα δεχθούν μεγάλο πλήγμα, όπως και οι εταιρείες λιπασμάτων, καθώς θα είναι αδύνατον να πάρουν τα λεφτά τους από τους αγρότες. Η γαλακτοβιομηχανία και η εφοδιαστική αλυσίδα επίσης θα πληγούν. Το οικονομικό πρόβλημα λοιπόν είναι πολύ ευρύτερο από αυτό που έχει ανιχνεύσει μέχρι στιγμής η κυβέρνηση. Χρειάζονται σίγουρα έκτακτα μέτρα. Και κυρίως μέτρα τα οποία να λύνουν το πρόβλημα της χρηματοδότησης του πρωτογενούς τομέα.

Να θυμίσουμε ότι στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα, όπως έχει διαμορφωθεί σήμερα, από τα 150 και πλέον δισεκατομμύρια των χορηγήσεων πολύ μικρό ποσό, που ίσως δεν ξεπερνά τα 2 δισεκατομμύρια, αφορά τους αγρότες. Πιθανώς το ποσό να είναι λίγο μεγαλύτερο αν συμπεριληφθούν και οι επιχειρήσεις μεταποίησης αγροτικών προϊόντων, οι οποίες έχουν άλλου επιπέδου πιστοληπτική ικανότητα. Παρ’ όλα αυτά, η χρηματοδότηση εξακολουθεί και είναι πάρα πολύ μικρή και η «τρύπα» που έχει δημιουργήσει η έλλειψη φορέα αγροτικής πίστης πλέον φαντάζει η ιδιαίτερα μεγάλη.