Τεράστιες οι ευθύνες του πρωθυπουργού, του αρμόδιου αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών Νίκου Παπαθανάση, της κυβέρνησης συνολικά.
Οτι η υλοποίηση των έργων του Ταμείου Ανάκαμψης σημειώνει σημαντικές καθυστερήσεις και ότι, επομένως, ο κίνδυνος απώλειας σημαντικού ύψους ευρωπαϊκών πόρων είναι υπαρκτός είναι κοινό μυστικό.
Η κυβέρνηση δεν ανταποκρίθηκε μέχρι σήμερα στη δημοκρατική της υποχρέωση προς τη Βουλή και τους Ελληνες πολίτες να δώσει λεπτομερή στοιχεία για την πορεία υλοποίησης των έργων, αρκούμενη στο να καταγράφει απλώς τις εκταμιεύσεις πόρων μέσω της έγκρισης των αιτημάτων πληρωμής από την Κομισιόν. Ομως είναι επίσης κοινό μυστικό ότι η εκταμίευση πόρων δεν λέει παρά ένα μόνο μέρος της αλήθειας, καθώς απομένει πολύς δρόμος μέχρι την πλήρη υλοποίηση των προγραμμάτων.
Τα δεδομένα
Την πραγματική κατάσταση αποκάλυψε χθες η Eurostat δημοσιεύοντας στοιχεία για την υλοποίηση των εθνικών σχεδίων των χωρών-μελών με δεδομένα ώς τα τέλη του 2025. Τα δεδομένα όσον αφορά την πρόοδο του ελληνικού σχεδίου (Ellada 2.0) είναι καταπέλτης, καθώς η υστέρηση είναι πολύ μεγάλη ενώ απομένουν ακόμη μόνο 4 μήνες μέχρι τη λήξη του προγράμματος.
Οσον αφορά την Ελλάδα, τα ποσοτικά δεδομένα για την απορρόφηση πόρων και η σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και άλλες χώρες της Ε.Ε. έχουν ως εξής:
● Η συνολική εκταμίευση πόρων ξεπερνούσε ελαφρά στα τέλη του 2025 το 80%, αλλά το ποσοστό των «χρησιμοποιημένων» («used») ήταν λίγο πάνω από το 55%.
● Οσον αφορά τη δεύτερη αυτή κατηγορία, η Ελλάδα είναι κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και 7η από το τέλος στη λίστα των 27 χωρών-μελών της Ε.Ε.
Οσον αφορά την ποιοτική διάσταση της αξιοποίησης των πόρων, που σχετίζεται με τη σύνθεση της κατανομής τους, έχουμε τα εξής:
● Στο σκέλος των επιχορηγήσεων, η σύνθεση των χρησιμοποιημένων δαπανών για την Ελλάδα αφορά κατά το μεγαλύτερο ποσοστό της (λίγο πάνω από 60%) τον σχηματισμό πάγιου κεφαλαίου, κατά περίπου 20% τρέχουσες δαπάνες και το υπόλοιπο (κάτω από 20%) κεφαλαιακές μεταβιβάσεις.
● Στο σκέλος των δανείων, η εικόνα είναι καταστροφική και μοναδική στην Ε.Ε.: Καθαρός σχηματισμός πάγιου κεφαλαίου 0%, κεφαλαιακές μεταβιβάσεις 0%, τρέχουσες δαπάνες λιγότερο από 5% και ένα τεράστιο 97% «άλλα κόστη», που δεν ταξινομούνται στις δαπάνες. Στις άλλες χώρες της Ε.Ε. (βλέπε σχετικό πίνακα), η συνιστώσα «άλλες δαπάνες» έχει από μηδενική έως μικρή συμμετοχή, με χειρότερη περίπτωση αυτή της Ουγγαρίας, όπου πάντως είναι δεύτερη σε ποσοστό. Με την εξαίρεση επίσης της Ουγγαρίας, στη σύνθεση περιλαμβάνονται τόσο ο σχηματισμός πάγιου κεφαλαίου όσο και οι κεφαλαιακές μεταβιβάσεις, που αντιπροσωπεύουν τις πλέον «αναπτυξιακές» συνιστώσες της χρήσης των πόρων.
Εν ολίγοις, στο σκέλος των δανείων καταναλώθηκαν υψηλοί πόροι με ελάχιστο αντίκρισμα στην «ανάκαμψη και ανθεκτικότητα» της οικονομίας.
Για να συμπληρωθεί η εικόνα, η Ελλάδα θα καταθέσει το 7ο αίτημα εκταμίευσης δόσης από το ΤΑΑ τον Ιούνιο, ενώ θα πρέπει να ακολουθήσει και το 8ο – με την κλεψύδρα του χρόνου να αδειάζει στις 31 Αυγούστου…
Τέλος, για να έχουμε τη συνολική-πραγματική εικόνα, πρέπει να διαχωρίσουμε την εκταμίευση πόρων, τη χρησιμοποίηση πόρων και την πραγματική απορρόφηση πόρων, που είναι πολύ χαμηλότερα.
Τα δεδομένα αυτά δεν περιλαμβάνουν την όποια πρόοδο έχει γίνει στο διάστημα των πρώτων 4 μηνών του 2026. Είναι όμως εντελώς αδύνατο να έχουν αλλάξει ουσιαστικά τα πράγματα. Η απόσταση που μένει να διανυθεί τους απομένοντες 4 μήνες μέχρι τη λήξη του προγράμματος είναι πρακτικά αδύνατον να διανυθεί. Το συμπέρασμα είναι διπλό: τόσο ποσοτικά (ποσοστά απορρόφησης πόρων) όσο και ποιοτικά (αξιοποίησή τους για την παραγωγική και τεχνολογική αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας), η κυβερνητική διαχείριση της χαρακτηρισμένης ως «ιστορικής ευκαιρίας» αξιοποίησης των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης καταλήγει σε «ιστορική αποτυχία». Βλέποντας την αναπόφευκτη απώλεια πόρων, η κυβέρνηση «έσπρωξε»πόρους στα τυφλά, για να καταναλωθούν όπως όπως. Αυτό μπορεί να μειώσει κάπως το ύψος των απωλειών, αλλά δεν αλλάζει το τελικό συμπέρασμα…
Τα στοιχεία για την Ε.Ε.
Από το 2020 έως το 2025, οι χώρες της Ε.Ε. χρησιμοποίησαν το 63% των πόρων (επιχορηγήσεις και δάνεια) που σχετίζονται με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), που αντιστοιχούν σε 228 δισεκατομμύρια ευρώ. Ο ακαθάριστος σχηματισμός πάγιου κεφαλαίου (άμεσες επενδύσεις που πραγματοποιούνται από φορείς της Γενικής Κυβέρνησης) αντιπροσώπευε το 27% της αναφερόμενης χρήσης των κεφαλαίων του ΤΑΑ, οι κεφαλαιακές μεταβιβάσεις (επενδυτικές επιχορηγήσεις, που καταβάλλονται από τη Γενική Κυβέρνηση στις μονάδες που ταξινομούνται εκτός της κυβέρνησης για τη χρηματοδότηση των επενδύσεών τους) αντιστοιχούσαν στο 45%, οι τρέχουσες δαπάνες αντιπροσώπευαν το 27% της χρήσης και τα άλλα έξοδα το υπόλοιπο 1%.
Επιπλέον, 82 δισεκατομμύρια ευρώ σε δάνεια RRF χρησιμοποιήθηκαν από τις χώρες της Ε.Ε. κατά την περίοδο 2020-2025, ποσό που αντιστοιχεί στο 38% του συνολικού κονδυλίου δανείων. Κατά την ίδια περίοδο, το 55% του κόστους που σχετίζεται με το RRF και υποστηρίχθηκε από δάνεια RRF αντιστοιχούσε σε ακαθάριστο σχηματισμό πάγιου κεφαλαίου, οι κεφαλαιακές μεταβιβάσεις αντιπροσώπευαν το 24%, ενώ οι τρέχουσες δαπάνες ανήλθαν στο 12% του κόστους RRF. Το υπόλοιπο 10% χρηματοδότησε άλλα έξοδα, όπως μεταβιβάσεις σε επενδυτικά κεφάλαια.
Λογιστική απορρόφηση, «χρήση» πόρων και πραγματική απορρόφηση
Η κατηγορία «used» (χρησιμοποιημένοι πόροι) είναι μια ενδιάμεση κατηγορία μεταξύ εκταμίευσης και πραγματικής απορρόφησης.
Συγκεκριμένα:
● Οι συνολικοί πόροι εισέρχονται στη χώρα με τη μορφή δόσεων ύστερα από την κατάθεση από την ελληνική κυβέρνηση αιτημάτων πληρωμών που εγκρίνονται από την Κομισιόν. Τα χρήματα αυτά κατατίθενται στον λογαριασμό του ελληνικού Δημοσίου στην Τράπεζα της Ελλάδος «για τα περαιτέρω».
● Το πρώτο στάδιο των «περαιτέρω» είναι η κατηγορία χρησιμοποιημένοι πόροι «used», που είναι ένα ενδιάμεσο στάδιο πριν από το τελικό, που είναι η πραγματική απορρόφηση.
Επομένως, τα στάδια είναι τα εξής:
1. Η Κομισιόν μεταφέρει πόρους στο κράτος-μέλος.
2. Το κράτος καταγράφει δημοσιονομικά δαπάνη ή μεταβίβαση χρηματοδοτούμενη από το ΤΑΑ.
3. Η διαδικασία ολοκληρώνεται όταν η χρηματοδότηση φτάνει στην επιχείρηση ή στον τελικό δικαιούχο.
Το στάδιο 2 («used») περιλαμβάνει δημοσιονομικά καταγεγραμμένες δαπάνες, κόστη που έχουν ήδη αναγνωριστεί στους λογαριασμούς Γενικής Κυβέρνησης, επενδυτικές μεταβιβάσεις και μέρος των πληρωμών, γι’ αυτό και δεν ταυτίζεται με την πραγματική απορρόφηση.
Οταν λοιπόν το «used» είναι κοντά στο 55%, η πραγματική απορρόφηση, δηλαδή τα χρήματα που έχουν φτάσει στους τελικούς δικαιούχους, είναι αρκετά χαμηλότερα, πιθανότατα περί το 40%.
Τι φταίει για την αποτυχία;
Ποια είναι η αιτία που η Ελλάδα, «πρώτη και καλύτερη» μέχρι και πρόσφατα στην απορρόφηση πόρων των διαδοχικών ΕΣΠΑ, με μακρά και εδραιωμένη «τεχνογνωσία» στα συγχρηματοδοτούμενα έργα και έμπειρο δυναμικό, αποτυγχάνει τόσο εμφατικά στο να αξιοποιήσει την «εξτρά» ευκαιρία του πακτωλού πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης; Οι βασικοί υπαίτιοι είναι τρεις, με τον πρώτο εξ αυτών να έχει τις μακράν μεγαλύτερες ευθύνες:
1. Η κυβέρνηση και ιδιαίτερα ο αρμόδιος αναπληρωτής υπουργός Νίκος Παπαθανάσης: Προκειμένου να οικοδομήσει, με μεγάλη επιμέλεια και με πρωτοφανείς διαδικασίες (έχουμε επανειλημμένα αρθρογραφήσει σχετικά), έναν υπερσυγκεντρωτικό και προσωπικά ελεγχόμενο μηχανισμό διεύθυνσης των συγχρηματοδοτούμενων έργων, διέλυσε στην κυριολεξία το έμπειρο στελεχικό δυναμικό για να το αντικαταστήσει με πρόσωπα της επιλογής του, συγκεντρώνοντας ταυτόχρονα υπερεξουσίες στο πρόσωπό του. Γενικότερα, ο κυβερνητικός σχεδιασμός είδε το ΤΑΑ σαν ευκαιρία για μπίζνες με ημετέρους.
2. Η επιχειρηματική τάξη, που αποδείχθηκε μικρής «χωρητικότητας» για να ανταποκριθεί σε ένα πρότζεκτ τεχνολογικής και παραγωγικής αναβάθμισης, εθισμένη σε μεγάλο βαθμό στην «κρατικοδίαιτη» λογική.
3. Οι τράπεζες (στο σκέλος των δανείων), οι οποίες, παρά τα κέρδη τους και το πλεόνασμα ρευστότητας που διαθέτουν, ήταν πολύ κλειστές απέναντι σε επιχειρήσεις χωρίς υψηλή πιστοληπτική ικανότητα.
www.efsyn.gr
❝ ετικέτες ❞ #ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ
