Κωνσταντινίδης Ιωάννης
- Γιατί η μονομερής επιβολή τελών στα διεθνή στενά παραβιάζει το εθιμικό δίκαιο και το καθεστώς της αβλαβούς διέλευσης
Τα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας αποτελούν κομβικές θαλάσσιες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου. Το Διεθνές Δίκαιο καθιερώνει καθεστώτα διέλευσης που εξισορροπούν την κυριαρχία των παράκτιων κρατών με την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Η αρχή αυτή παγιώθηκε πριν από την κωδικοποίησή της στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982 (UNCLOS). Το 1949, στην υπόθεση του Στενού της Κέρκυρας, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης έκρινε ότι τα παράκτια κράτη δεν μπορούν, σε καιρό ειρήνης, να περιορίζουν την αβλαβή διέλευση από στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας, εκτός αν διεθνής σύμβαση προβλέπει διαφορετικά.
Η UNCLOS κωδικοποίησε το καθεστώς αυτό. Κατά το άρθρο 38, «όλα τα πλοία και αεροσκάφη απολαύουν του δικαιώματος διέλευσης εν πορεία» και «η διέλευση εν πορεία δεν πρέπει να παρεμποδίζεται». Το άρθρο 44 ορίζει ότι «τα παράκτια σε στενά κράτη δεν πρέπει να παρεμποδίζουν τη διέλευση εν πορεία» και ότι «δεν επιτρέπεται αναστολή της διέλευσης εν πορεία».
Το άρθρο 34(2) ορίζει ότι «η κυριαρχία ή δικαιοδοσία των παράκτιων σε στενά κρατών ασκείται υπό την επιφύλαξη του παρόντος μέρους και των λοιπών κανόνων του Διεθνούς Δικαίου». Οπου εφαρμόζεται η αβλαβής διέλευση, το άρθρο 45(2) προβλέπει ότι «δεν επιτρέπεται αναστολή της αβλαβούς διέλευσης» στα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας.
Θεωρείται ότι οι κανόνες αυτοί συνιστούν έκφραση διεθνούς εθιμικού δικαίου και, συνεπώς, δεσμεύουν και τα κράτη που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη στην UNCLOS. Στο Ορμούζ, το Ομάν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη UNCLOS, ενώ το Ιράν την έχει υπογράψει αλλά δεν την έχει επικυρώσει. Αυτό δεν απαλλάσσει το Ιράν από τους κανόνες διεθνούς εθιμικού δικαίου που ισχύουν ανεξάρτητα από τη Σύμβαση.
Μπορούν να επιβληθούν «διόδια»; Ενα μονομερές, γενικό τέλος για το δικαίωμα διέλευσης είναι ασύμβατο με το καθεστώς αυτό, καθώς εξαρτά την άσκηση διεθνώς κατοχυρωμένου δικαιώματος από πληρωμή. Τα παράκτια σε στενά κράτη μπορούν, inter alia, να θεσπίζουν κανόνες για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, όχι όμως να μετατρέπουν τη ρυθμιστική τους αρμοδιότητα σε φορολογική εξουσία επί της διέλευσης.
Διαφορετικό είναι το ζήτημα της πληρωμής για συγκεκριμένες υπηρεσίες. Το άρθρο 26 της UNCLOS προβλέπει ότι «κανένα τέλος δεν μπορεί να επιβληθεί σε αλλοδαπά πλοία για μόνο τον λόγο της διέλευσής τους από την αιγιαλίτιδα ζώνη», ενώ τέλη μπορούν να επιβάλλονται «μόνο ως πληρωμή για συγκεκριμένες υπηρεσίες που παρέχονται στο πλοίο», χωρίς διακρίσεις. Η αρχή αυτή ισχύει a fortiori στα στενά διεθνούς ναυσιπλοΐας, όπου η διέλευση απολαμβάνει ισχυρότερη προστασία (π.χ. υπηρεσίες πλοήγησης, ρυμούλκησης ή διάσωσης).
Το κρίσιμο δεν είναι η ονομασία μιας χρέωσης αλλά η πραγματική της φύση. Εάν αντιστοιχεί σε συγκεκριμένη υπηρεσία που παρέχεται σε συγκεκριμένο πλοίο μπορεί να είναι νόμιμη. Εάν, όμως, επιβάλλεται επειδή και μόνο το πλοίο διέρχεται από το στενό, αποτελεί τέλος διέλευσης και προσκρούει στο Διεθνές Δίκαιο.
Ο κ. Ιωάννης Κωνσταντινίδης είναι νομικός σύμβουλος σε υποθέσεις ενώπιον διεθνών δικαστηρίων και διαιτητικών οργάνων, διδάκτωρ Δημόσιου Διεθνούς Δικαίου της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Σορβόννης.
❝ ετικέτες ❞ #ΔΙΕΘΝΗ ΥΔΑΤΑ
