Του Χρίστου Τσαντήλα*

Η υπερκατανάλωση των φυσικών πόρων (ορυκτών καυσίμων) για την παραγωγή των αυξημένων ποσοτήτων ενέργειας που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος στη σύγχρονη εποχή, προκάλεσε αύξηση των αερίων του θερμοκηπίου-ΑτΘ- και επακόλουθα μέσω του φαινομένου του θερμοκηπίου, υπερθέρμανση του πλανήτη. Η αντιμετώπιση των μεταβολών αυτών στο κλίμα οδήγησε τη διεθνή κοινότητα στη θέσπιση της «Συμφωνίας του Παρισιού» που στοχεύει στη συγκράτηση της αύξησης της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας μέχρι το τέλος του αιώνα «αρκετά κάτω» από 2 οC. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), η Συμφωνία αυτή υλοποιείται μέσω της «Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας», η οποία περιλαμβάνει δέσμη πολιτικών που συνιστούν τη λεγόμενη «Πράσινη Μετάβαση» που στοχεύει στην επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας (μηδενικές εκπομπές ΑτΘ) μέχρι το 2050.

Στη χώρα μας, οι σχετικές πολιτικές δεν προέκυψαν ύστερα από σοβαρό εθνικό σχεδιασμό που να λαμβάνει υπόψη τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές συνθήκες, αλλά από επιλογές που εξυπηρετούν πρόσκαιρα πολιτικά και κυρίως οικονομικά συμφέροντα, τα αποτελέσματα των οποίων δεν άρχισαν γρήγορα να φανούν. Έτσι ύστερα από μια απότομη στροφή από τα ορυκτά καύσιμα (κάρβουνο) προς τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) (αιολική και ηλιακή) χωρίς τη δημιουργία των απαραίτητων υποδομών (επέκταση δικτύων, αποθηκών ενέργειας), σήμερα φθάσαμε στο σημείο να παράγεται ενέργεια περισσότερη από όση μπορούν να δεχθούν τα δίκτυα, με αποτέλεσμα σε περιόδους χαμηλής ζήτησης μεγάλα ποσά να «πετιούνται». Και ενώ φυσιολογικά θα ανέμενε κανένας τουλάχιστο να μειώνεται η τιμή του ρεύματος λόγω της αυξημένης προσφοράς, αυτή εκτοξεύεται αναγορευόμενη σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των κατοίκων της χώρας. Ταυτόχρονα δημιουργoύνται σοβαρά οικονομικά προβλήματα και σε όσους έχουν επενδύσει σε παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ, όπως δήλωσε ο Πρόεδρος του Συνδέσμου Ιδιοκτητών Φωτοβολταϊκών Θεσσαλίας (βλ. «Ε» 15-5-25).

Στο άρθρο αυτό αναδεικνύεται μια άγνωστη στο ευρύ κοινό πτυχή που δείχνει ανάγλυφα την καταστροφική πολιτική που εφαρμόζεται σε βάρος των φυσικών πόρων της Θεσσαλίας και γενικότερα ολόκληρης της χώρας. Ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα λαμβάνεται η περίπτωση του φωτοβολταϊκού σταθμού μεγάλης κλίμακας (200 MW) που άρχισε να εκτελείται στις περιοχές Αχιλλείου, Διλόφου, Δένδρων, Ναρθακίου Φαρσάλων (εφεξής έργο Διλόφου). Προκειμένου να αποφευχθούν ενδεχόμενες παρανοήσεις ιδιαίτερα από παραγωγούς που θεωρούν ότι παρόμοιες προσεγγίσεις σαν αυτές που θα εκτεθούν, είναι αντίθετες με το προσωπικό τους συμφέρον, που πιστεύουν ότι εξυπηρετείται με την παραχώρηση της γης τους σε εταιρείες παραγωγής ενέργειας, διευκρινίζεται ότι οι απόψεις μας βασίζονται σε αυστηρά επιστημονικά δεδομένα και στοχεύουν στην ενίσχυση των πολιτικών που προτείνονται από τον ΟΗΕ για την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης και όχι στην υποστήριξη μιας ορισμένης ομάδας πολιτών.

Τι συμβαίνει λοιπόν στην συγκεκριμένη περίπτωση του ΦΒΣ του έργου του Διλόφου; Σύμφωνα με τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ), το έργο αυτό αρχικά ανήκε σε ελληνική εταιρεία. Στη συνέχεια όμως μεταβιβάσθηκε στην πολυεθνική εταιρεία ΑΜΑΖΟΝ[1], η οποία ως γνωστό κάνει σημαντικές επενδύσεις στην παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ στη χώρα μας. Σύμφωνα με το Διευθύνοντα Σύμβουλο της ΑΜΑΖΟΝ στην  Ελλάδα (Amazon Web Services-AWS) η δυναμικότητα των μονάδων της στη Χώρα μας είναι 657 MW και όπως ο ίδιος δηλώνει «Η AMAZON έχει δεσμευτεί να προωθήσει τη μετάβαση σε ενέργεια χωρίς άνθρακα τόσο για τις δραστηριότητές μας όσο και για τις τοπικές κοινότητες όπου ζουν και εργάζονται οι πελάτες μας». Οι δραστηριότητες της ΑΜΑΖΟΝ στη Θεσσαλία σχετίζονται με τη δημιουργία του κέντρου δεδομένων (data center) που έχει δημιουργήσει Βόλο[2]. Η ποσότητα ενέργειας που χρειάζεται για να λειτουργήσουν τα data centers είναι μεγάλες. Για το συγκεκριμένο κέντρο εκτιμάται περίπου σε 10 ή και περισσότερα MW. Επομένως πέραν των ίδιων αναγκών της εταιρείας, περισσεύουν μεγάλες ποσότητες ενέργειας από το έργο του Διλόφου, τις οποίες η εταιρεία μπορεί να εμπορεύεται. Παράλληλα μέσω του Συστήματος Αντιστάθμισης Εκπομπών Αερίων του Θερμοκηπίου (Emissions Trading System–ETS)[3]  μπορεί να εκχωρεί δικαιώματα εκπομπών (allowances), που στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι πολλά λόγω της καθαρής ενέργειας που παράγεται από το έργο του Διλόφου, τα μπορούν να παραχωρούνται με το αζημίωτο, προκειμένου να αντισταθμίζονται εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που παράγονται από δραστηριότητες της εταιρείας σε άλλες χώρες. Αυτό σημαίνει ότι παραχωρείται σε ιδιωτική εταιρεία Γη και μάλιστα, όπως καταγγέλλεται, Γη Υψηλής Παραγωγικότητας(βλ. «Ε» 15-5-25), η οποία αφαιρείται από τη γεωργική παραγωγή και χρησιμοποιείται για την αντιστάθμιση εκπομπών ΑτΘ που παράγονται σε άλλες χώρες. Δηλαδή διευκολύνεται η παραγωγή εκπομπών ΑτΘ με αντάλλαγμα ελληνική γεωργική γη. Την ίδια στιγμή η γεωργική παραγωγή της χώρας  μειώνεται, αγρότες που ζούσαν από τη γη τους αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την εκμετάλλευσή τους, το περιβάλλον καταστρέφεται (σχετικά αναφερθήκαμε στην «ΕτΔ» 13-11-23) και η ερημοποίηση της υπαίθρου επελαύνει. Εάν όλο αυτό δεν είναι παράλογο, πως αλλιώς θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί.

Σε προηγούμενο άρθρο μας, αναφερθήκαμε στον κίνδυνο εγκατάστασης μονάδας αποθήκευσης άνθρακα στο Βόλο, ανάλογης με εκείνη που δημιουργείται στη Θάσο. Στην περίπτωση του data center της ΑΜΑΖΟΝ αυτό έχει ήδη δημιουργηθεί και πρέπει να πληροφορηθεί η κοινή γνώμη το τι αυτό σημαίνει εκτός από την «αρπαγή γης» που ήδη συντελέστηκε στις περιοχές των Φαρσάλων και για τις ποσότητες νερού που απαιτεί η λειτουργία του, σε μία περίοδο που το νερό στη Θεσσαλία αποτελεί πλέον «είδος εν ανεπαρκεία».

Σε μια ανάλυση που δημοσιεύθηκε πρόσφατα ([4]) περιγράφονται οι σοβαρές επιπτώσεις από την εγκατάσταση των data centers, με στοιχεία από την διεθνή εμπειρία, όπως της Ιρλανδίας, όπου η μεγάλη εξάπλωση τους λόγω της ευνοϊκής φορολογικής πολιτικής της χώρας αυτής, «φράκαρε» το ηλεκτρικό σύστημα  και στην Αμερική, όπου οι αντιδράσεις των πολιτών οδήγησαν σε πάγωμα αυτών των εφαρμογών. Σημειώνεται ότι στον τομέα αυτό έχουν εμπλακεί πολλές μεγάλες εταιρείες (Microsoft, Google, Digital Reality, Amazon κ.λπ.). Στην Ελλάδα τα data centers εγκαταστάθηκαν κατά προτεραιότητα στην Αττική που έφθασε ήδη στα όρια κορεσμού και επεκτείνονται στην Κρήτη, το Βόλο και τη Θεσσαλονίκη. Η Ελλάδα λόγω της γεωγραφικής της θέσης προσφέρεται για την εγκατάσταση τέτοιων μονάδων, κάτι που φαίνεται ότι θα ενταθεί. Ήδη ο Διευθύνων Σύμβουλος της ΔΕΗ σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Politico ([5]) διακήρυξε ότι «οι πρώην λιγνιτικές περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας είναι το καλύτερο σημείο για την κατασκευή data centers». Επίσης ισχυρίσθηκε ότι «η περιοχή διαθέτει πλούσιους υδάτινους πόρους, απαραίτητους για τις ανάγκες ψύξης, έμπειρο ανθρώπινο δυναμικό με τεχνογνωσία σε μεγάλα έργα καθώς και ισχυρές διασυνδέσεις υψηλής τάσης». Βέβαια αυτά αποτελούν δικές του εκτιμήσεις και επιθυμίες χωρίς να γνωρίζουμε τις απόψεις των κατοίκων της περιοχής, οι οποίοι αφού έζησαν σε ένα ρυπασμένο περιβάλλον επί δεκαετίες με σοβαρότατες συνέπειες στην υγεία τους, τώρα θα συνεχίσουν να υφίστανται τις συνέπειες από τις συνεχιζόμενες περιβαλλοντικές επιπτώσεις της εγκατάστασης των data centers. Όμως το θέμα είναι πολύ σημαντικό και με το άρθρο αυτό η συζήτηση απλώς τώρα ανοίγει. Θα ακολουθήσουν και άλλες αναλύσεις με στόχο την απάντηση στα ουσιαστικά ερωτήματα: Θα θυσιάσουμε  τη γεωργία μας για την εξασφάλιση «επενδύσεων» που τελικά εκείνον που κυρίως ωφελούν είναι οι μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι; Θα δεχθούμε η Χώρα μας, εκτός από τουριστικός προορισμός, να λειτουργήσει και ως εργοστάσιο παραγωγής φτηνής καθαρής ενέργειας, που  θα τροφοδοτεί τις χώρες της Βόρειας  Ευρώπης, όπου οι ΑΠΕ δεν λειτουργούν τόσο αποτελεσματικά θυσιάζοντας παραγωγική γεωργική γη;  Και πάλι η κοινωνία πρέπει να πει την άποψή της.

*Γεωπόνος, δρ. Εδαφολογίας, πρ. Διευθυντής Ινστιτούτου Βιομηχανικών και Κτηνοτροφικών Φυτών του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ (e–mail: christotsadilas@gmail.com).

[1] Amazon: New investment in Greece’s clean energy. https://www.naftemporiki.gr/english/1903464/amazon-new-investment-in-greeces-clean-energy/

[2] Friktoria.com Data Center Services. https://www.friktoria.com/el/data-center-1-volos-greece-el.html.

[3] ΟΔΗΓΙΑ 2003/87/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ σχετικά με τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής ΑτΘ.

 [4] Κοτσακά, Δ. 2025. Οι υλικές υποδομές του «αύλου» νέφους. https://epohi.gr/articles/oi-ylikes-ypodomes-toy-ayloy-nefoys/.

[5] https://energypress.gr/news/stassis-oi-proin-lignitikes-periohes-einai-kalytero-simeio-stin-eyropi-gia-tin-kataskeyi-data

❝ ετικέτες ❞ #ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΓΗ