Του Κωνσταντίνου Κοντοκώστα
Με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους τέθηκαν σε ισχύ όλες οι κρίσιμες διατάξεις του νέου Κληρονομικού Δικαίου με σημαντικές αλλαγές που ανταποκρίνονται σε μεγάλη μερίδα της ελληνικής κοινωνίας.
Όπως αναφέρει στη larissanet o Πρόεδρος του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείου Λάρισας, Γιάννης Κόνσουλας, οι νέες ρυθμίσεις συνιστούν μια ευρύτερη προσπάθεια εκσυγχρονισμού του Κληρονομικού Δικαίου και αποτελούν μια μεγάλη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η περιουσία μετά τον θάνατο ενός ανθρώπου.
Στη συνέντευξη του στη larissanet o κ. Κόνσουλας αναφέρεται στις μεγαλύτερες αλλαγές που τέθηκαν σε ισχύ με τις νέες ρυθμίσεις, τονίζοντας πως μια ακόμα αλλαγή που θα μπορούσε να γίνει είναι η πρακτική και ψηφιακή οργάνωση του συστήματος.
Ο κ. Κόνσουλας αναφέρεται ακόμα στις “κληρονομικές συμβάσεις” η οποία όπως τονίζει αποτελεί την πιο καινοτόμο αλλαγή του νέου Κληρονομικού Δικαίου αλλά και στην ανάγκη για συνεργασία μεταξύ κάθε εκπροσώπου του νομικού κόσμου.
Αναλυτικά η συνέντευξη:
Κύριε Κόνσουλα, ποια είναι τα πρώτα συμπεράσματα από την εφαρμογή του νέου Κληρονομικού Δικαίου που είναι σε ισχύ εδώ και σχεδόν ένα μήνα;
Οι νέες ρυθμίσεις, μεταξύ άλλων, για τις διαθήκες και την κληρονομική διαδοχή, τη νόμιμη μοίρα, την εξ αδιαθέτου διαδοχή, την ευθύνη του κληρονόμου και τις κληρονομικές συμβάσεις δεν αποτελούν απλώς επιμέρους νομοθετικές μεταβολές. Συνιστούν μια ευρύτερη προσπάθεια εκσυγχρονισμού του κληρονομικού δικαίου, το οποίο καλείται να ανταποκριθεί στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.
Για τον συμβολαιογραφικό κόσμο, η μεταρρύθμιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο συμβολαιογράφος καλείται καθημερινά να μεταφέρει τον κανόνα δικαίου στην πράξη, να διασφαλίσει τη γνησιότητα και την αποτελεσματικότητα της τελευταίας βούλησης, να προλαμβάνει αμφισβητήσεις και, πρωτίστως, να παρέχει ασφάλεια δικαίου στον πολίτη, μετατρέποντας τους κανόνες δικαίου σε ασφαλείς και εφαρμόσιμες λύσεις για τον πολίτη.
Είναι ακόμη νωρίς για ποσοτικά συμπεράσματα, αλλά ήδη διαπιστώνουμε αυξημένο ενδιαφέρον και ανάγκη ενημέρωσης».
πρόκειται για μια πραγματικά μεγάλη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε την περιουσία μετά τον θάνατο ενός ανθρώπου.
Μπορούμε όμως ήδη να πούμε κάτι σημαντικό: πρόκειται για μια πραγματικά μεγάλη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε την περιουσία μετά τον θάνατο ενός ανθρώπου.
Ο νέος νόμος δεν έκανε απλώς κάποιες επιμέρους διορθώσεις. Αντικατέστησε ουσιαστικά ολόκληρο το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα και παρεμβαίνει σε βασικά ζητήματα: στο ποιοι κληρονομούν, στη νόμιμη μοίρα, στις κληρονομικές συμβάσεις, στην ευθύνη για τα χρέη, στη διανομή της κληρονομίας και στις διαδικασίες που ακολουθούν μετά τον θάνατο.
Ένας τόσο σημαντικός νόμος δεν κρίνεται στον πρώτο μήνα. Θα κριθεί από το αν στην πράξη θα κάνει τις κληρονομίες πιο ασφαλείς, πιο γρήγορες και λιγότερο συγκρουσιακές.
Το πρώτο μήνυμα που παίρνουμε από την καθημερινή πρακτική είναι ότι υπάρχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον των πολιτών. Οι άνθρωποι θέλουν να καταλάβουν τι αλλάζει για την οικογένειά τους, τι γίνεται με τα ακίνητά τους, με τα χρέη, με τις διαθήκες που έχουν ήδη κάνει και, κυρίως, πώς μπορούν να προλάβουν μια μελλοντική οικογενειακή διαμάχη.
Θα έλεγα, λοιπόν, ότι το πρώτο συμπέρασμα είναι θετικό, αλλά χρειάζεται χρόνος. Ένας τόσο σημαντικός νόμος δεν κρίνεται στον πρώτο μήνα. Θα κριθεί από το αν στην πράξη θα κάνει τις κληρονομίες πιο ασφαλείς, πιο γρήγορες και λιγότερο συγκρουσιακές. Όπως κάθε νόμος, και πολύ περισσότερο για μια σειρά σημαντικότατων διατάξεων του Αστικού Κώδικα, υπάρχουν κάποια κενά και κάποιες ασάφειες, οι οποίες είτε με νομοτεχνικές βελτιώσεις είτε με διευκρινιστικές εγκυκλίους θα πρέπει να συμπληρώσουν το νέο κληρονομικό δίκαιο και να μην περιμένουμε τη νομολογία και ειδικά αυτή του Αρείου Πάγου.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες αλλαγές; Τι άλλαξε στην καθημερινότητα των πολιτών και τι θα μπορούσε ακόμη να ρυθμιστεί;
Οι αλλαγές είναι πολλές, αλλά θα ξεχώριζα τέσσερις, τις οποίες επεσήμανε ιδιαίτερα στο 16ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Ένωσης Αστικολόγων ο καθηγητής και Πρόεδρος της Επιτροπής Αναμόρφωσης του Κληρονομικού Δικαίου Απόστολος Γεωργιάδης:
Πρώτον, η μη ευθύνη του κληρονόμου με την ατομική του περιουσία. Ο βασικός κανόνας πλέον είναι ότι ο κληρονόμος δεν ευθύνεται για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας με την προσωπική του περιουσία. Υπάρχουν, βέβαια, συγκεκριμένες εξαιρέσεις και προϋποθέσεις, γι’ αυτό δεν πρέπει να δημιουργηθεί η λανθασμένη εντύπωση ότι ο κληρονόμος μπορεί να κάνει οτιδήποτε με την κληρονομία χωρίς συνέπειες.
Δεύτερον η κάμψη της απόλυτης απαγόρευσης των κληρονομικών συμβάσεων. Εισάγονται για πρώτη φορά οι κληρονομικές συμβάσεις, που δίνουν στους ανθρώπους ένα νέο εργαλείο για να οργανώσουν από πριν τη μεταθανάτια τύχη της περιουσίας τους.
Τρίτον η προσαρμογή της κληρονομικής διαδοχής στη σύγχρονη οικογενειακή και οικονομική πραγματικότητα, δεδομένου ότι πέρασαν αρκετές δεκαετίες από την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα στην ελληνική νομική πραγματικότητα.
Τέταρτον ο εξορθολογισμός του θεσμού της νόμιμης μοίρας. Με τις νέες διατάξεις αλλάζει σημαντικά η νόμιμη μοίρα. Η προστασία των προσώπων που δικαιούνται νόμιμη μοίρα παραμένει, αλλά πλέον η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται κατ’ αρχήν σε χρηματική αξίωση και όχι σε δικαίωμα πάνω σε συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία. Παραμένει, δηλαδή, η βασική προστασία, αλλά αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο αυτή υλοποιείται. Η αξίωση ανέρχεται στο μισό της αξίας της εξ αδιαθέτου μερίδας.
Κατά τη γνώμη μου, το επόμενο μεγάλο βήμα πρέπει να είναι η πρακτική και ψηφιακή οργάνωση του συστήματος.
Με το νέο δίκαιο είναι σημαντικός ο ρόλος του συμβολαιογράφου σε μια σειρά διαδικασιών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας, η οποία πλέον γίνεται με πράξη πιστοποιημένου συμβολαιογράφου, ενώ και οι κληρονομικές συμβάσεις καταρτίζονται ενώπιον συμβολαιογράφου.
Τι θα μπορούσε να γίνει ακόμη; Κατά τη γνώμη μου, το επόμενο μεγάλο βήμα πρέπει να είναι η πρακτική και ψηφιακή οργάνωση του συστήματος. Ο πολίτης δεν αρκεί να έχει έναν καλό νόμο. Πρέπει να μπορεί εύκολα να γνωρίζει τι περιουσία και τι υποχρεώσεις αφήνει πίσω του ο θανών, ποιες διαθήκες υπάρχουν, ποιοι είναι οι κληρονόμοι και σε ποιο στάδιο βρίσκεται κάθε διαδικασία.
Χρειάζεται, επομένως, συνεχής ψηφιοποίηση, διασύνδεση των μητρώων, σαφείς οδηγίες εφαρμογής και ομοιόμορφη πρακτική από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.
Τι είναι οι «κληρονομικές συμβάσεις», που για πρώτη φορά προσφέρουν μια νέα δυνατότητα στον πολίτη;
Είναι ίσως η πιο καινοτόμος αλλαγή του νέου Κληρονομικού Δικαίου.
Οι κληρονομικές συμβάσεις διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες:
- Κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου: Συμφωνίες με τις οποίες ο διαθέτης δεσμεύεται εν ζωή για τη ρύθμιση της κληρονομιάς του (συχνά χρησιμοποιούνται για τη διασφάλιση οικογενειακών επιχειρήσεων ή αγροτικών εκμεταλλεύσεων).
- Συμβάσεις εκ των προτέρων παραίτησης: Συμφωνίες με τις οποίες κάποιος παραιτείται εκ των προτέρων από μελλοντικά κληρονομικά του δικαιώματα (με ή χωρίς αντάλλαγμα).
Και εξηγώ: μέχρι σήμερα, ο άνθρωπος μπορούσε κατά βάση να ρυθμίσει τη μεταθανάτια τύχη της περιουσίας του με διαθήκη. Τώρα ο νόμος επιτρέπει, για πρώτη φορά, μια σύμβαση αιτία θανάτου, η οποία καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου.
Με απλά λόγια, ο άνθρωπος μπορεί να συμφωνήσει από πριν, με συγκεκριμένο πρόσωπο, ποιος θα κληρονομήσει, τι θα λάβει ή ποια άλλη ρύθμιση θα ισχύσει μετά τον θάνατό του, μέσα στα όρια που θέτει ο νόμος.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, για παράδειγμα, σε μια οικογενειακή επιχείρηση. Ας υποθέσουμε ότι ένας γονέας έχει μια επιχείρηση και γνωρίζει ότι ένα από τα παιδιά του έχει εργαστεί επί χρόνια σε αυτήν, έχει την εμπειρία και θέλει να τη συνεχίσει. Η κληρονομική σύμβαση μπορεί να δώσει τη δυνατότητα να οργανωθεί από πριν η διαδοχή, ώστε να μην οδηγηθεί η επιχείρηση σε κατακερματισμό ή σε σύγκρουση των κληρονόμων.
Τώρα ο νόμος επιτρέπει, για πρώτη φορά, μια σύμβαση αιτία θανάτου, η οποία καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου.
Με απλά λόγια, ο άνθρωπος μπορεί να συμφωνήσει από πριν, με συγκεκριμένο πρόσωπο, ποιος θα κληρονομήσει, τι θα λάβει ή ποια άλλη ρύθμιση θα ισχύσει μετά τον θάνατό του, μέσα στα όρια που θέτει ο νόμος.
Επίσης, προβλέπονται συμβάσεις παραίτησης από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα. Και αυτό μπορεί να είναι πολύ χρήσιμο σε οικογένειες όπου οι ίδιοι οι ενδιαφερόμενοι θέλουν να συμφωνήσουν από πριν μια διαφορετική κατανομή της περιουσίας.
Θέλω όμως να υπογραμμίσω κάτι: η κληρονομική σύμβαση δεν είναι μια απλή ιδιωτική συμφωνία μεταξύ συγγενών. Έχει αυστηρό συμβολαιογραφικό τύπο και σημαντικές νομικές συνέπειες. Για αυτό χρειάζεται εξατομικευμένη συμβουλή και πολύ προσεκτικός σχεδιασμός.
Πόσο αναγκαία ήταν τελικά η τροποποίηση του Κληρονομικού Δικαίου;
Κατά τη γνώμη μου, ήταν απολύτως αναγκαία.
Το προηγούμενο σύστημα είχε τις ρίζες του σε μια διαφορετική κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα. Ο Αστικός Κώδικας τέθηκε σε ισχύ το 1946 και, όπως έχει επισημανθεί και από το Υπουργείο Δικαιοσύνης, το Κληρονομικό Δίκαιο παρέμεινε για δεκαετίες σε μεγάλο βαθμό χωρίς μια συνολική αναμόρφωση.
Σήμερα έχουμε οικογένειες διαφορετικές από εκείνες που υπήρχαν πριν από ογδόντα χρόνια. Έχουμε περισσότερες οικογενειακές επιχειρήσεις, πολύ μεγαλύτερη κινητικότητα περιουσίας, ακίνητα με σύνθετα ιδιοκτησιακά καθεστώτα, τραπεζικές καταθέσεις και επενδύσεις, οικογένειες με μέλη που ζουν σε διαφορετικές χώρες, αλλά και ανθρώπους που ζουν επί χρόνια σε μόνιμη ελεύθερη ένωση.
Το δίκαιο δεν μπορεί να αγνοεί αυτή την πραγματικότητα.
Το ζητούμενο, βέβαια, δεν είναι να αλλάζουμε έναν νόμο απλώς επειδή είναι παλιός. Το ζητούμενο είναι να έχουμε ένα δίκαιο που υπηρετεί τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας. Και σε αυτό το επίπεδο η μεταρρύθμιση ήταν αναγκαία.
Έχουν προσαρμοστεί οι συνάδελφοι σας και γενικότερα ο νομικός κόσμος στις αλλαγές του Κληρονομικού Δικαίου;
Θα έλεγα ότι ο νομικός κόσμος βρίσκεται σε μια διαδικασία εγρήγορσης και πολύ έντονης προσαρμογής.
Δεν είναι δυνατόν να αλλάζει σχεδόν ολόκληρο το Κληρονομικό Δίκαιο και να θεωρήσουμε ότι από την επόμενη ημέρα όλοι γνωρίζουν κάθε λεπτομέρεια. Χρειάζεται εκπαίδευση, μελέτη, ανταλλαγή απόψεων και κυρίως χρόνος για να δημιουργηθεί ενιαία πρακτική. Μη ξεχνάμε ότι το κληρονομικό δίκαιο το διδαχτήκαμε ως φοιτητές σε ένα εξάμηνο, δεν είναι δυνατό με τρία-τέσσερα σεμινάρια και δυο-τρία συνέδρια να γίνει άμεσα αφομοίωση των νέων κανόνων.
Το σημαντικό είναι να μη λειτουργήσουμε αποσπασματικά. Η νέα νομοθεσία απαιτεί συνεργασία συμβολαιογράφων, δικηγόρων, δικαστηρίων, φορολογικών υπηρεσιών και όλων των φορέων που εμπλέκονται στην κληρονομική διαδικασία.
Οι συμβολαιογράφοι έχουν ήδη κινητοποιηθεί ιδιαίτερα. Έχουν εκδοθεί ενημερωτικές οδηγίες και αναλύσεις και υπάρχει συνεχής συνεργασία με τον ακαδημαϊκό κόσμο. Ο ίδιος ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος είχε ενημερώσει τους συμβολαιογράφους αμέσως μετά τη δημοσίευση του νόμου και έχει επισημάνει τις νέες διαδικασίες και τις μεταβατικές διατάξεις. Ήδη ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείου Λάρισας διοργανώνει το Σάββατο 10/10/2026 επιστημονική ημερίδα με ομιλητές διακεκριμένους καθηγητές, οι οποίοι θα αναφερθούν σε πρακτικά κυρίως ζητήματα που αφορούν τον συμβολαιογραφικό κλάδο.
Το σημαντικό είναι να μη λειτουργήσουμε αποσπασματικά. Η νέα νομοθεσία απαιτεί συνεργασία συμβολαιογράφων, δικηγόρων, δικαστηρίων, φορολογικών υπηρεσιών και όλων των φορέων που εμπλέκονται στην κληρονομική διαδικασία.
Εκδήλωση το Σάββατο
Να σημειωθεί πως ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείου Λάρισας διοργανώνει ενημερωτικό σεμινάριο με θέμα «Ο ρόλος του Συμβολαιογράφου στο νέο Κληρονομικό Δίκαιο», που θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 10 Οκτωβρίου 2026 και ώρα 10.30 π.μ., στη Λάρισα και στο αμφιθέατρο της Δημοτικής Πινακοθήκης Λάρισας – Μουσείο Γ.Ι. Κατσίγρα, με εισηγητές τον κ. Γεώργιο – Αλέξανδρο Γεωργιάδη, Επίκουρο Καθηγητή Αστικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ και τον κ. Αντώνιο Παπαδημητρόπουλο, Αναπληρωτή Καθηγητή Αστικού Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
❝ ετικέτες ❞ #ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
