«Η μνήμη βοηθάει τους ξεριζωμένους να διατηρήσουν την ταυτότητά τους και να ξεπεράσουν τις δυσκολίες της νέας τους ζωής»
Συνέντευξη στον Λάμπρο Αναγνωστόπουλο
Φωτ. larissanet/Θανάσης Καλιακούδας, Λεωνίδας Τζέκας
Η περιοδική έκθεση «Μνήμες από Αλησμόνητες Πατρίδες» με κειμήλια προσφύγων από την Καππαδοκία θα παρουσιαστεί στο Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας στο πλαίσιο της επετείου των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική καταστροφή. «Τα προσφυγικά κειμήλια είναι ένα θέμα ελάχιστα ερευνημένο στην περιοχή μας» επισημαίνει στην larissanet η διευθύντρια της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λάρισας κα Σταυρούλα Σδρόλια.
Οι Έλληνες της Καππαδοκίας ήρθαν στον ελληνικό χώρο το 1924 μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών και αρκετοί από αυτούς εγκαταστάθηκαν σε αγροτικούς οικισμούς της Λάρισας. Τα διασωθέντα κειμήλια μαρτυρούν πέραν της ακλόνητης πίστης στις θρησκευτικές παραδόσεις τους και τα ιδιαίτερα πολιτιστικά μονοπάτια στα οποία κινήθηκαν, με συνέπεια να διακριθούν ανάμεσα στις άλλες ελληνικές κοινότητες της Μικράς Ασίας.
Tην έκθεση, που εγκαινιάστηκε χθες βράδυ περιλαμβάνει εικόνες, ιερά σκεύη και χρυσοκεντήματα από το Ομορφοχώρι Λάρισας καθώς και βιβλία, έγγραφα και άλλα προσωπικά αντικείμενα προσφύγων προερχόμενα από ιδιωτικές συλλογές, συνδιοργανώνουν η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λάρισας και η Ιερά Μητρόπολη Λαρίσης και Τυρνάβου, με τη συνεργασία της Κοινότητας Ομορφοχωρίου και της Ιστορικής-Λαογραφικής Ένωσης Λάρισας «Αλησμόνητες Πατρίδες».
Αναλυτικά η συνέντευξη:
Μετά τις δύο προηγούμενες, του 2018 και του 2021 τι καινούργιο έχει να προσθέσει μια ακόμη έκθεση με θρησκευτικά κειμήλια στο Διαχρονικό Μουσείο;
Από μια πρώτη άποψη, ίσως σκεφθεί κανείς ότι πρόκειται για μια ακόμη έκθεση με εικόνες. Όμως, σε προσεκτικότερη εξέταση, δεν είναι έτσι. Κατ΄αρχήν, το Διαχρονικό Μουσείο προσφέρεται για ένα ευρύ φάσμα εκθέσεων και προβάλλει αντικείμενα όλων των εποχών και πολλών πεδίων της ανθρώπινης δραστηριότητας. Μόλις έκλεισε μια έκθεση με έργα τέχνης από ανακυκλωμένα εργαλεία, του Ιορδάνη Ποιμενίδη, η οποία προξένησε μεγάλη εντύπωση με την πρωτοτυπία της.
Το αφιέρωμα στο 21, «Η Επιστροφή των Μουσών», προσπαθούσε να αναπαραστήσει μια εποχή, εκείνη που προηγήθηκε της επανάστασης. Είναι αλήθεια ότι είχε αρκετά θρησκευτικά κειμήλια, που γενναιόδωρα παραχώρησαν οι μητροπόλεις Λαρίσης και Ελασσόνος, περιέχονταν όμως και πίνακες από αρχοντικά, βιβλία και άλλα αντικείμενα. Και όταν απλώνεις ένα πολύτιμο ύφασμα του 1778, που αναπαριστά αναγεννησιακή σκηνή, και είχε χρησιμοποιηθεί ως Ωραία Πύλη στη μονή της Ολυμπιώτισσας, μπορείς να ξεφύγεις για λίγο από τη θρησκευτική του λειτουργία και να δεις την εποχή του, κατά την οποία ήταν ιδιαίτερα αγαπητά τα αντικείμενα καλού γούστου από τη Βιέννη, γιατί εκεί θαύμαζαν την αρχαία Ελλάδα και οι δικοί μας μορφωμένοι μπορούσαν να κερδίσουν χρήματα, να ανταλλάξουν ιδέες και να τυπώσουν βιβλία που τους προετοίμαζαν για τον ξεσηκωμό.
Στην προκειμένη περίπτωση, με τα κειμήλια της Καππαδοκίας, ο στόχος είναι διαφορετικός. Κατ’ αρχήν πρόκειται για μια μικρή έκθεση, με αφορμή το φετινό αφιέρωμα στη Μικρασιατική Καταστροφή. Τα προσφυγικά κειμήλια είναι ένα θέμα ελάχιστα ερευνημένο στην περιοχή μας και έτσι ξεκινήσαμε με βάση την έρευνα του κ. Δημητρίου Κατσίκα για το Ομορφοχώρι και τα θρησκευτικά αντικείμενα που διασώθηκαν εκεί από την Καππαδοκία. Την έκθεση την οφείλουμε στην πρόθυμη ανταπόκριση της Ιεράς Μητρόπολης Λαρίσης και Τυρνάβου, που ανέλαβε και τη συντήρηση.
Τι νέο προσκομίζουν αυτά τα αντικείμενα;
Αρχικά, οι συνθήκες δημιουργίας τους και ο τρόπος που τα τιμούσαν εκεί οι πιστοί, καθώς βρίσκονταν σε οθωμανικό περιβάλλον στα βάθη της Ασίας, ο κόπος που κατέβαλαν για να τα μεταφέρουν χιλιάδες χιλιόμετρα μακρυά και ο τρόπος με τον οποίο τα διαφυλάσσουν μέχρι σήμερα, σε τελείως διαφορετικό περιβάλλον, είναι αυτά που τους δίνουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους ως κειμηλίων.
Και εδώ ερχόμαστε στην ερώτηση που διατύπωσε η διευθύντρια του Θεσσαλικού Θεάτρου κ. Κυριακή Σπανού, όταν παρουσίασε τα Αγάλματα «Τι διασώζουμε σε περίπτωση ανάγκης».
Γιατί μπορεί οι Καππαδόκες πρόσφυγες να έφυγαν σε πιο ήρεμες συνθήκες από εκείνους της Σμύρνης, όμως υπάρχουν πολύ συγκινητικές ιστορίες για το πώς, μαζί με τα απαραίτητα του νοικοκυριού, κατέβασαν τα κειμήλια από τις εκκλησίες και τα οικογενειακά εικονοστάσια, συσκεύασαν τα επιλεγμένα σε κιβώτια και τα άλλα τα έκαψαν ή τα έθαψαν, για να μην τα αφήσουν σε εχθρικό περιβάλλον. Και πάλι, από όσα ταξίδεψαν από το λιμάνι της Μερσίνας, δεν έφθασαν όλα στον προορισμό τους, χάρη στις πολύμηνες περιπέτειες. Αυτά όλα καθιστούν αξιοπρόσεκτα τα διασωθέντα αντικείμενα και με αφορμή τη μικρή έκθεση από το Ομορφοχώρι καλούμαστε να προσεγγίσουμε την έννοια του προσφυγικού κειμηλίου στις σημερινές συνθήκες, που δεν έχουν καμία σχέση με τον τρόπο που θα το κάναμε 20 ή 30 χρόνια πριν.
Μήπως και η σημασία της γης της Καππαδοκίας για το βυζαντινό πολιτισμό είναι στοιχείο που βάρυνε στην επιλογή σας ως Μουσείου;
Και αυτό έπαιξε το ρόλο του. Και σκοπεύουμε να προβάλλουμε στην έκθεση την ιδιαιτερότητα της γης της Καππαδοκίας, που ήταν στα σύνορα του Βυζαντίου και όμως ονομάσθηκε το Νέο Βυζάντιο, λόγω των μοναδικών στοιχείων του βυζαντινού πολιτισμού που διέσωσε. Οι άνθρωποι που έφτασαν εδώ το 1924 ήταν οι τελευταίοι απόγονοι από τους αρχαίους κατοίκους της γης του Αγίου Γεωργίου και του Μεγάλου Βασιλείου και αυτό είχε ιδιαίτερη αξία για όσους είχαν απωλέσει τη μητρική τους γλώσσα, καθώς η χριστιανική λατρεία και οι παραδόσεις τους ήταν τα μόνα που τους έμεναν από τους προγόνους. Όταν αποκόπηκαν από τις εστίες τους, τα κειμήλια απέκτησαν ακόμη μεγαλύτερο συναισθηματικό βάρος.
Μέσα από τα κειμήλια λοιπόν μεταφέρονται νοερές εικόνες του τόπου, όπως και με ότι άλλο έχουμε μαζί μας ως ενθύμιο. Κάτι ανάλογο εισπράξαμε στην τελευταία παράσταση του Θεσσαλικού «Η Πόλις». Βρίσκετε καμμιά σχέση με το θέατρο;
Βέβαια. Η τέχνη έχει τη δύναμη να ανακαλεί εικόνες. Όταν βλέπει κανείς το ζωγραφιστό λάβαρο με την Ανάσταση από το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στα Ποτάμια, που σήμερα είναι ερειπωμένο και το είχε δει σε χρήση στη λειτουργία, είναι φυσικό να του θυμίζει το μοναστήρι και τους αγαπημένους του που έχουν φύγει από τη ζωή. Η μνήμη βοηθάει τους ξεριζωμένους να διατηρήσουν την ταυτότητά τους και να ξεπεράσουν τις δυσκολίες της νέας τους ζωής.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
❝ ετικέτες ❞ #ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΔΡΟΛΙΑ
