Στη σκιά των Τζουμέρκων

Ενα ιστορικό κτηνοτροφικό χωριό, το οποίο, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν σήμερα οι ορεινές κοινότητες, συνεχίζει να αντέχει, να επιβιώνει και να εξελίσσεται μέσα σε ένα τοπίο αυστηρό και άγριο, αλλά συνάμα εντυπωσιακά γοητευτικό

Μόλις είχε αρχίσει να χαράζει όταν βγήκα για μια βόλτα στις παρυφές των Πραμάντων. Το σκοτάδι υποχωρούσε αργά, αφήνοντας τη θέση του σε ένα αχνό, σχεδόν διάφανο γαλάζιο, που αποκάλυπτε σταδιακά το ανάγλυφο και την τραχιά γοητεία αυτού του θαυμάσιου ορεινού τόπου, σαν να ξεδιπλωνόταν μπροστά μου μια σκηνή που μόλις ετοιμαζόταν να ζωντανέψει.

Πίσω από τις ελατοβελόνες που έσταζαν την πρωινή υγρασία, ξεπρόβαλλαν κομμάτι κομμάτι τα βράχια της Στρογγούλας, σμιλεμένα από τους ανέμους και τον χρόνο. Σχεδόν αιωρούνταν πάνω από τις στέγες του χωριού, επιβάλλοντας σιωπηλά την παρουσία τους και καθορίζοντας τη φυσιογραφία αλλά και τον χαρακτήρα του τοπίου.

Πιο χαμηλά, στη χαράδρα, ακούγεται ο Μελισσουργιώτης ποταμός –ο ίδιος που φέτος τον χειμώνα δοκίμασε τις αντοχές των κατοίκων με τα αλλεπάλληλα φουσκώματά του– να κυλά ορμητικά, γεμίζοντας τον αέρα με έναν σταθερό, υπόκωφο, σχεδόν μουσικό ήχο.

Το βλέμμα περιπλανιέται αδιάκοπα: στις ανταριασμένες κορυφογραμμές, στα δάση που ξεπροβάλλουν μέσα από την πρωινή πάχνη, στο γαλάζιο του ουρανού που, όσο ανεβαίνει ο ήλιος, γίνεται ολοένα πιο βαθύ, καθαρό και επιβλητικό.

Εδώ και τριάντα χρόνια επιστρέφω στα Πράμαντα. Και κάθε φορά, ο τόπος –τα δάση, οι χαράδρες, το ίδιο το χωριό– μοιάζει να μου συστήνεται ξανά, σαν να επιμένει να αποκαλύπτει κάθε φορά μια διαφορετική πτυχή του χαρακτήρα του.

Η τοπιογραφία των Πραμάντων

Τα Πράμαντα όπως τα βλέπουμε ανηφορίζοντας το μονοπάτι για τη Στρογγούλα | ΑΡΧΕΙΟ ΘΟΔ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ

Τα Τζουμέρκα, με την αλπική και επιβλητική κορμοστασιά τους, ανήκουν διοικητικά στην Περιφέρεια Ηπείρου και εκτείνονται ανάμεσα στους Νομούς Ιωαννίνων και Αρτας, σχηματίζοντας έναν από τους πιο εντυπωσιακούς και λιγότερο αλλοιωμένους ορεινούς όγκους της χώρας.

Τα Πράμαντα –ή η Πράμαντα, όπως συχνά αποκαλείται από τους ντόπιους– είναι ριζωμένα σε υψόμετρο περίπου 850 μέτρων, στα βραχώδη πρανή της επιβλητικής κορυφής Στρογγούλα (2.111 μ.), μιας από τις υψηλότερες και χαρακτηριστικότερες κορφές των Τζουμέρκων. Μια μακρόστενη ράχη, γεμάτη σαθρά βράχια, αλπικές ακρώρειες και ελατοδάση, κατηφορίζει προς τα νότια και, στο ύψος του χωριού Μελισσουργοί, σχηματίζει ένα εντυπωσιακό φυσικό πέταλο. Εκεί σμίγουν τα Τζουμέρκα με την επίσης άγρια και επιβλητική κορμοστασιά του όρους Κακαρδίτσα (υψόμ. 2.429), δημιουργώντας ένα τοπίο σπάνιας γεωμορφολογικής έντασης.

Από τα ορεινά ρέματα, που τροφοδοτούνται από τα άφθονα χιόνια αυτών των βουνοπλαγιών, γεννιέται ο μικρός σε μήκος αλλά ορμητικός Μελισσουργιώτης ποταμός, παραπόταμος του Αράχθου.

Βορειοανατολικά των Πραμάντων απλώνεται η επιβλητική χαράδρα της Κηπίνας, την οποία διασχίζει ο Καλαρρύτικος ποταμός, χωρίζοντας γεωγραφικά τα Τζουμέρκα από τον ορεινό όγκο του Περιστερίου.

Καμία περιγραφή δεν μπορεί να αποδώσει πλήρως την απόκοσμη και επιβλητική αγριάδα αυτού του τοπίου. Ισως όμως αυτή ακριβώς η δύναμη της φύσης να ήταν που γοήτευσε τους πρώτους κατοίκους – ποιμένες που εγκαταστάθηκαν εδώ στις αρχές του 15ου αιώνα, πιθανότατα κυνηγημένοι από τους Οθωμανούς. Εκείνοι έχτισαν τις πρώτες πρόχειρες καλύβες, οι οποίες με το πέρασμα των αιώνων εξελίχθηκαν σε έναν από τους σημαντικότερους οικισμούς των Αθαμανικών Ορέων –η αρχαία ονομασία των Τζουμέρκων– δηλαδή τα σημερινά Πράμαντα, ένα χωριό που διατήρησε μέχρι σήμερα έντονη την αίσθηση της ιστορικής του συνέχειας.

Στο σήμερα

Τα Πράμαντα αποτελούν σήμερα το εμπορικό και διοικητικό κέντρο των Βόρειων Τζουμέρκων και έδρα του ομώνυμου δήμου. Στα διοικητικά του όρια περιλαμβάνονται πολλά από τα λεγόμενα Τζουμερκοχώρια, καθώς και οι ιστορικές βλάχικες κοινότητες του Συρράκου και των Καλαρρυτών.

Ο μόνιμος πληθυσμός της ευρύτερης περιοχής υπολογίζεται περίπου στις 5.000-6.000 κατοίκους, από τους οποίους οι 1.200-1.500 ζουν στα Πράμαντα, που λειτουργούν ως βασικό σημείο αναφοράς για την καθημερινότητα των γύρω ορεινών οικισμών, διατηρώντας τον ρόλο ενός ζωντανού περιφερειακού πυρήνα.

Το χωριό διαθέτει μια μικρή αλλά ζωντανή τοπική αγορά, όπου ο επισκέπτης μπορεί να βρει φημισμένα κτηνοτροφικά και γαλακτοκομικά προϊόντα της περιοχής, άγρια βότανα, γλυκά του κουταλιού και παραδοσιακά ζυμαρικά.

Η κρήνη στην πλατεία των Πραμάντων | ΑΡΧΕΙΟ ΘΟΔ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ

Στην κεντρική πλατεία, που σκιάζεται από αιωνόβια πλατάνια, λειτουργούν καφενεία και ταβέρνες που ακόμα και τον χειμώνα –ιδιαίτερα τα Σαββατοκύριακα– γεμίζουν από επισκέπτες, ενώ εδώ βρίσκεται και η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής (τρίκλιτη βασιλική με τρούλο). Σε μικρή απόσταση δεσπόζει η περίφημη «Βρύση του Αράπη», ένα πέτρινο έργο του 19ου αιώνα, του οποίου ο κρουνός έχει τη μορφή ανθρώπινου κεφαλιού. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, το σκαλισμένο πρόσωπο απεικονίζει έναν Οθωμανό φοροεισπράκτορα της εποχής.

Ιδανική αφετηρία για εξορμήσεις

Η ευρύτερη περιοχή, καθώς εντάσσεται στο διευρυμένο Εθνικό Πάρκο Τζουμέρκων – Περιστερίου – Αράχθου – Αχελώου και Μετεώρων, παρουσιάζει τεράστιο φυσικό, ιστορικό και πολιτισμικό ενδιαφέρον. Πρόκειται για έναν τόπο που είναι σχεδόν αδύνατο να γνωρίσει κανείς σε ένα μόνο τριήμερο – όσο διαρκούν συνήθως οι σύντομες αποδράσεις των περισσότερων επισκεπτών.

Για λόγους οικονομίας χρόνου, θα αφήσουμε εκτός αυτής της παρουσίασης τον Αραχθο, το γεφύρι της Πλάκας, καθώς και τα χωριά Καλαρρύτες, Συρράκο και Καταρράκτης, για τα οποία έχουμε αναφερθεί εκτενώς σε παλαιότερα ταξιδιωτικά άρθρα. Εδώ θα «περιοριστούμε» –τρόπος του λέγειν– σε συναρπαστικές εξορμήσεις κοντά στα Πράμαντα, που αποτελούν ιδανική αφετηρία εξερεύνησης της περιοχής.

Προς τους Μελισσουργούς

Μόλις 6 χιλιόμετρα νότια και ανατολικά από τα Πράμαντα συναντάμε τους Μελισσουργούς, ένα χωριό που απλώνει τα σπίτια του στον αποσαθρωμένο αυχένα που συνδέει τα Τζουμέρκα με την Κακαρδίτσα. Διοικητικά, οι Μελισσουργοί υπάγονται στον Νομό Αρτας και στον Δήμο Κεντρικών Τζουμέρκων.

Στην κεντρική εκκλησία του χωριού ξεχωρίζει ο ναός του Αγίου Νικολάου, που χτίστηκε το 1778. Ψηλότερα από το χωριό βρίσκονται οι πηγές του Μελισσουργιώτη ποταμού, καθώς και το Ορειβατικό Καταφύγιο Μελισσουργών, που αποτελεί σημαντικό σημείο αναφοράς για πεζοπόρους.

Κατευθυνόμενος προς τους Μελισσουργούς, με μικρές παρεκκλίσεις από τη βασική διαδρομή, μπορεί κανείς να επισκεφθεί το μοναστήρι της Αγίας Παρασκευής, το Ορειβατικό Καταφύγιο Πραμάντων, αλλά και το υπαίθριο θεατράκι που μοιάζει κυριολεκτικά με φωλιά κάτω από τους βράχους της Στρογγούλας, σε υψόμετρο περίπου 1.250 μέτρων.

Το θεατράκι των Πραμάντων στα υψίπεδα της Στρογγούλας | ΑΡΧΕΙΟ ΘΟΔ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ

Το Σπήλαιο Ανεμότρυπα

Στον δρόμο από τα Πράμαντα προς τα Αγναντα και το γεφύρι της Πλάκας συναντάμε, σε υψόμετρο περίπου 900 μέτρων, τον διαμορφωμένο χώρο εισόδου του Σπηλαίου Ανεμότρυπα.

Το σπήλαιο ανακαλύφθηκε το 1960, ενώ η αξιοποίηση περίπου 250 μέτρων της επισκέψιμης διαδρομής του ξεκίνησε το 2000. Η διαδρομή στο εσωτερικό του σπηλαίου αποκαλύπτει εντυπωσιακούς θαλάμους με πλούσιο διάκοσμο από σταλακτίτες και σταλαγμίτες, καθώς και μικρές λιμνούλες που ενισχύουν τη μυστηριακή ατμόσφαιρα του χώρου.

● Στην είσοδο λειτουργούν καφέ και εστιατόριο. Η είσοδος κοστίζει 3 ευρώ, ενώ για πληροφορίες μπορείτε να επικοινωνήσετε στα τηλέφωνα 26590 61516 και 6958054441.

Από καταφύγιο προς καταφύγιο

Για όσους αγαπούν την ορεινή πεζοπορία, υπάρχει μια εξαιρετική διαδρομή που κινείται σε υψόμετρο περίπου 1.200-1.300 μέτρων και συνδέει τα δύο ορειβατικά καταφύγια της περιοχής, εκείνο των Πραμάντων με το καταφύγιο των Μελισσουργών.

Το μονοπάτι είναι γενικά ευδιάκριτο, ωστόσο καλό είναι να ενημερωθείτε προσεκτικά για την κατάσταση της διαδρομής πριν ξεκινήσετε, καθώς ο φετινός χειμώνας έφερε έντονες χιονοπτώσεις και κατολισθήσεις σε αρκετά σημεία της περιοχής.

Υπό καλές καιρικές συνθήκες, η συνολική απόσταση που πρέπει να διανύσετε είναι περίπου τρία χιλιόμετρα και ο χρόνος που απαιτείται για την ολοκλήρωσή της ξεπερνά ελαφρά τη μία ώρα, ανάλογα, φυσικά, με τον ρυθμό πορείας.

●Πληροφορίες για τα μονοπάτια της περιοχής αλλά και κρατήσεις για διανυκτερεύσεις: Καταφύγιο Πραμάντων τηλ. 2659300645, 6944324156 | Καταφύγιο Μελισσουργών τηλ. 697 437 4172