Επίδομα ανεργίας: Πενιχρό, για λίγο και… για λίγους

Χαοτική η απόσταση που χωρίζει την Ελλάδα από άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Στον πάτο της Ευρώπης σε ό,τι αφορά τη στήριξη των ανέργων βρίσκεται η Ελλάδα του 2025, καθώς προσφέρει ένα από τα πιο περιορισμένα και βραχύβια επιδόματα, με κριτήρια που αφήνουν εκτός πάνω από το 70% όσων αναζητούν εργασία.

Το ποσό είναι χαμηλό, η διάρκεια μικρή και οι πρόσφατες αλλαγές περιόρισαν ακόμη περισσότερο την πρόσβαση και την αξία της παροχής, μετατρέποντας το «δίχτυ ασφαλείας» σε τρύπιο κoυβά που δεν συγκρατεί κανέναν.

Αλλωστε στην περσινή 88η ΔΕΘ ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωνε ότι τα επιδόματα ανεργίας δεν πρέπει να λειτουργούν «ως αντικίνητρο στην εργασία».

Μέσα από εκτενή σύγκριση, το Documento καταγράφει πόσο μακριά βρίσκεται η χώρα από την ευρωπαϊκή πραγματικότητα που επικαλείται η κυβέρνηση. Και η σύγκριση δεν γίνεται με τις οικονομικές υπερδυνάμεις του Βορρά, αλλά με χώρες με χαμηλότερο ΑΕΠ, όπως η Πορτογαλία, η Σλοβενία ή η Ισπανία, οι οποίες προσφέρουν υψηλότερα ποσοστά αναπλήρωσης μισθού, μεγαλύτερη διάρκεια επιδότησης και ουσιαστικές πολιτικές επανένταξης στην αγορά εργασίας.

Η εικόνα είναι αμείλικτη. Σε άλλες χώρες της Ευρώπης οι άνεργοι έχουν πραγματική στήριξη και ευκαιρίες επιστροφής στην εργασία. Στη σημερινή Ελλάδα η πλειονότητα μένει εκτός, εγκλωβισμένη σε έναν φαύλο κύκλο ανεργίας και φτώχειας.

Επίδομα… κοροϊδίας

Οι κυβερνητικές εξαγγελίες για «δίκαιο» και «ανταποδοτικό» επίδομα ανεργίας μοιάζουν περισσότερο με επικοινωνιακό θέατρο παρά με πραγματική πολιτική στήριξης. Μάλιστα, παρά τις τυμπανοκρουσίες της κυβέρνησης τον Μάρτιο του 2025 για «σημαντική αύξηση» του επιδόματος ανεργίας, το ποσό ανέβηκε μόλις κατά περίπου 30 ευρώ, από τα 509 στα 540,32 ευρώ (55% του κατώτατου μισθού), μια διαφορά που δύσκολα καλύπτει ακόμη και την αύξηση του κόστους ενός εβδομαδιαίου καλαθιού σουπερμάρκετ. Καταβάλλεται για πέντε έως 12 μήνες και μόνο σε όσους έχουν 125 ένσημα σε 14 μήνες. Ακόμη κι έτσι, το λαμβάνουν λιγότεροι από τρεις στους δέκα ανέργους.

Ενδεικτικά, τον περασμένο Ιανουάριο από 981.374 εγγεγραμμένους επιδοτήθηκαν μόλις 276.786 (28,2%), ενώ σε βάθος διετίας η κάλυψη πέφτει στο 15%, με βάση εκτιμήσεις της Ομοσπονδίας Εργαζομένων του ΟΑΕΔ.

Μάλιστα, από τον Μάρτιο του 2025 το επίδομα καταβάλλεται μέσω προπληρωμένης κάρτας: 50% σε μετρητά και 50% αποκλειστικά για αγορές μέσω POS. Μόνο που για χιλιάδες ανέργους, όπως οι αναπληρωτές εκπαιδευτικοί, η κάρτα έμεινε… άφαντη επί μήνες αφήνοντάς τους χωρίς ούτε ευρώ, αφού απολυθήκαν τον Ιούνιο αλλά ακόμη δεν έχουν λάβει επίδομα ανεργίας κι ας τελειώνει το καλοκαίρι.

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ήρθε και το νέο «πιλοτικό» πρόγραμμα της ΔΥΠΑ, που ξεκίνησε στις 28 Μαρτίου 2025 και θα διαρκέσει έως 16 μήνες, να σφίξει κι άλλο τη θηλιά. Προβλέπει αύξηση των απαιτούμενων ημερών ασφάλισης από 125 σε 175 για να δικαιούται κάποιος το επίδομα, μείωση του σταθερού ποσού στο 70% του κατώτατου μισθού, καταβολή του μισού ποσού μέσω προπληρωμένης κάρτας αντί για μετρητά και εισαγωγή «ανταποδοτικού» τμήματος που απαιτεί 900 ένσημα μέσα σε 50 μήνες. Οι πρώτοι που μένουν εκτός; Αναπληρωτές που προσλαμβάνονται μετά τον Οκτώβριο, εργαζόμενοι σε φροντιστήρια και κέντρα ξένων γλωσσών με μερική απασχόληση αλλά και γυναίκες σε άδεια μητρότητας, οι ημέρες της οποίας δεν υπολογίζονται.

Τα voucher της ντροπής

Και σαν να μην έφτανε το διάτρητο σύστημα επιδότησης ανεργίας, έρχονται και τα προγράμματα κατάρτισης της ΔΥΠΑ να επιβεβαιώσουν ότι η διαχείριση της στήριξης των ανέργων στην Ελλάδα πάσχει, από την προκήρυξη μέχρι την υλοποίηση.

Τα περιβόητα vouchers κατάρτισης της ΔΥΠΑ, αυτά τα «χρυσά εισιτήρια» που υποτίθεται θα έδιναν ανάσα σε χιλιάδες ανέργους, κατέληξαν σε ακόμη ένα ελληνικό φιάσκο. Στην τελευταία προκήρυξη για «κατάρτιση σε κλάδους αιχμής», με επιταγή έως 2.250 ευρώ ανά άνεργο, η διαδικασία εξελίχθηκε σε κυνήγι… ταχύτητας. Η πλατφόρμα άνοιξε ξαφνικά στις 15.20 της 24ης Ιουλίου και έκλεισε πριν καν συμπληρωθεί η ώρα, αφού οι διαθέσιμες θέσεις (21.128) καλύφθηκαν μέσα σε 40-45 λεπτά. Χιλιάδες υποψήφιοι, που δεν πρόλαβαν ούτε να συμπληρώσουν την αίτηση, βρέθηκαν μπροστά στο μήνυμα «λυπούμαστε, το διάστημα υποβολής αιτήσεων έχει παρέλθει».

Ετσι, «όποιος πρόλαβε πήρε». Κι αν ο σκοπός των vouchers είναι να ανοίγουν δρόμους για τους ανέργους, εδώ απλώς άνοιξαν και έκλεισαν μια πόρτα αστραπιαία αφήνοντας τους περισσότερους να κοιτούν απέξω.

Γιατί, όσο η κυβέρνηση Μητσοτάκη ευαγγελίζεται ότι η Ελλάδα είναι μια σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα, η πραγματικότητα δείχνει ότι στο ζήτημα της προστασίας των ανέργων παραμένουμε στην τελευταία ταχύτητα.

Εκεί που η στήριξη δεν κάνει εκπτώσεις

Ισπανία: Υψηλή ανεργία, αλλά με ισχυρό δίχτυ προστασίας

Η Ισπανία, αν και το 2024 κατέγραψε το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας στην Ευρωπαϊκή Eνωση (11,4% σύμφωνα με τη Eurostat έναντι μέσου όρου 5,4%), διαθέτει ένα σύστημα στήριξης των ανέργων που απέχει παρασάγγας από το ελληνικό. Το ισπανικό επίδομα ανεργίας βασίζεται σε εισφορές: για να το λάβει κάποιος πρέπει να έχει εργαστεί και να έχει καταβάλει εισφορές για τουλάχιστον 360 ημέρες μέσα στα τελευταία έξι χρόνια. Η διάρκεια κυμαίνεται από τέσσερις έως 24 μήνες, ανάλογα με το σύνολο των ημερών εργασίας. Το ποσό αντιστοιχεί στο 70% του μισθού βάσης για τους πρώτους έξι μήνες και κατόπιν μειώνεται στο 60%, με προσαυξήσεις για οικογένειες με προστατευόμενα μέλη.

Για όσους δεν πληρούν τις προϋποθέσεις ή έχουν εξαντλήσει την τακτική επιδότηση λειτουργεί και μη ανταποδοτική παροχή με εισοδηματικά κριτήρια, εξασφαλίζοντας ότι κανείς δεν μένει εντελώς χωρίς στήριξη. Στην Ελλάδα, αντίθετα, το επίδομα μακροχρόνιας ανεργίας είναι πενιχρό –μόλις 200 ευρώ τον μήνα για διάστημα 12 μηνών– και χορηγείται μόνο αν ο άνεργος έχει οικογενειακό εισόδημα κάτω από 5.000 ευρώ, αποκλείοντας έτσι τη συντριπτική πλειονότητα.

Παράλληλα η SEPE, η ισπανική ΔΥΠΑ, δεν περιορίζεται στην καταβολή επιδομάτων: προσφέρει προγράμματα κατάρτισης, συμβουλευτική, εξατομικευμένη αναζήτηση θέσεων εργασίας και δράσεις επανένταξης στην αγορά.
Ακόμη και με τη βαρύτητα του προβλήματος της ανεργίας, η Ισπανία διατηρεί ένα πλαίσιο που συνδυάζει οικονομική ενίσχυση και ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, κάτι που στην Ελλάδα παραμένει ζητούμενο, παρά τα κυβερνητικά συνθήματα περί «ευρωπαϊκής κανονικότητας».

Πορτογαλία:  Ακόμη και στην κρίση δεν κόπηκε τίποτα

Η Πορτογαλία, με οικονομία που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις συνέπειες της κρίσης χρέους και κατά κεφαλήν ΑΕΠ χαμηλότερο από αυτό της Ελλάδας, καταφέρνει να προσφέρει ένα σύστημα επιδότησης ανεργίας που υπερβαίνει κατά πολύ τις ελληνικές «παροχές». Το βασικό επίδομα (subsídio de desemprego) χορηγείται για διάστημα από 12 έως και 24 μήνες, ανάλογα με τα χρόνια ασφάλισης, και το ποσό υπολογίζεται στο 65% του μέσου καθαρού μισθού των τελευταίων 12 μηνών, με ανώτατο πλαφόν που μπορεί να φτάσει σχεδόν τα 1.200 ευρώ. Για όσους δεν πληρούν τα πλήρη κριτήρια υπάρχει και το κοινωνικό επίδομα ανεργίας (subsídio social de desemprego), που λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας για ευάλωτα νοικοκυριά.

Γερμανία: Στήριξη με διάρκεια

Αν η κυβέρνηση Μητσοτάκη θέλει πραγματικά να μοιάσει σε μια «ευρωπαϊκή χώρα», τότε η Γερμανία είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα σοβαρής πολιτικής στήριξης των ανέργων. Εκεί το σύστημα είναι δομημένο σε δύο σκέλη.

Το πρώτο είναι το Arbeitslosengeld I (ALG I), που αφορά όσους έχουν εργαστεί τουλάχιστον 12 μήνες την τελευταία τριετία. Το επίδομα ανέρχεται στο 60% του καθαρού μισθού ή στο 67% για όσους έχουν παιδιά και καταβάλλεται για διάστημα από έξι έως 24 μήνες, ανάλογα με την ηλικία και τα χρόνια προϋπηρεσίας. Για παράδειγμα, κάποιος άνω των 58 ετών μπορεί να το λάβει για δύο ολόκληρα χρόνια.

Οταν τελειώσει αυτό το διάστημα ή αν ο πολίτης δεν πληροί τις προϋποθέσεις, υπάρχει το Bürgergeld (πρώην Hartz IV), ένα δίχτυ ασφαλείας που προσφέρει περίπου 502-563 ευρώ τον μήνα παρέχοντας παράλληλα κάλυψη ενοικίου, θέρμανσης και υγειονομικής περίθαλψης.

Το σημαντικότερο όμως είναι το ότι η Bundesagentur für Arbeit δεν περιορίζεται στην καταβολή χρημάτων: οργανώνει προγράμματα κατάρτισης, παρέχει εξατομικευμένη υποστήριξη και προωθεί ενεργά την επανένταξη στην αγορά εργασίας.

Βέβαια, δεν έχει ιδιαίτερο νόημα να σταθούμε σε παραδείγματα χωρών της Σκανδιναβίας ή της κεντρικής Ευρώπης, όπως η Γαλλία ή το Βέλγιο, όπου το κοινωνικό κράτος είναι θεσμικά θωρακισμένο και η στήριξη των ανέργων δεδομένη. Η Ελλάδα, όσο κι αν η κυβέρνηση Μητσοτάκη θέλει να εμφανίζεται ως «ισότιμο μέλος» αυτού του κλαμπ, απέχει έτη φωτός από αυτά τα πρότυπα.

Σλοβενία: Μικρή οικονομία, μεγάλη βοήθεια στους ανέργους

Οταν η Σλοβενία, μια χώρα μικρότερη από την Ελλάδα, με οικονομία που ούτε κατά διάνοια πλησιάζει τα ελληνικά μεγέθη, καταφέρνει να στήνει ένα στιβαρό σύστημα προστασίας των ανέργων, τότε το πρόβλημα δεν είναι οι «πόροι» αλλά η πολιτική βούληση. Εκεί η διάρκεια του επιδόματος εξαρτάται από την εργασιακή διαδρομή και την ηλικία: από δύο μήνες για τους νεότερους με περιορισμένη προϋπηρεσία μέχρι και 25 μήνες για όσους είναι άνω των 58 ετών και έχουν πάνω από 28 χρόνια ασφάλισης. Το ποσό δεν είναι φιλοδώρημα: 80% του προηγούμενου μισθού για το πρώτο τρίμηνο, 60% για το υπόλοιπο του πρώτου έτους και 50% μετά, με κατώτατο όριο περίπου 530 ευρώ και ανώτατο σχεδόν 900 ευρώ.

Και το σημαντικό; Ολα αυτά δίνονται σε μια χώρα όπου ο πληθωρισμός παραμένει χαμηλός –2% το 2024– την ώρα που στην Ελλάδα ήταν στο 2,9%. Αυτό σημαίνει ότι ο Σλοβένος άνεργος όχι μόνο λαμβάνει μεγαλύτερο ποσοστό του μισθού του, αλλά και ότι η αγοραστική του δύναμη ροκανίζεται πολύ λιγότερο σε σχέση με τον Ελληνα άνεργο. Με απλά λόγια: μικρότερη οικονομία, αλλά σαφώς μεγαλύτερη προστασία.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, η Σλοβενία συνδυάζει το οικονομικό στήριγμα με πραγματικές πολιτικές επανένταξης: υποχρεωτική εγγραφή, προγράμματα κατάρτισης, ενεργητικές υπηρεσίες εύρεσης εργασίας. Οχι κουπόνια, όχι προσχηματικά «πιλοτικά», όχι αποκλεισμοί κατά παραγγελία.

Ιταλία: Βάζει μπλόκο σε απολύσεις

Ας ρίξουμε μια ματιά και στην Ιταλία, μια χώρα του ευρωπαϊκού Νότου με οικονομικές προκλήσεις και κοινωνικές ανισότητες παρόμοιες με αυτές στην Ελλάδα, αλλά με ένα σύστημα στήριξης ανέργων που δείχνει πόσο πίσω έχουμε μείνει. Παρά την υψηλή ανεργία (7,2% το 2024 σύμφωνα με τη Eurostat) και τις πιέσεις στον προϋπολογισμό, η Ιταλία παρέχει το επίδομα NASpI σε όσους έχουν τουλάχιστον 13 εβδομάδες εισφορών τα τελευταία τέσσερα χρόνια με διάρκεια που μπορεί να φτάσει έως και 24 μήνες. Το ποσό υπολογίζεται στο 75% του προηγούμενου μισθού, με ανώτατο πλαφόν τα 1.562,82 ευρώ μεικτά, και μετά τον έκτο μήνα μειώνεται σταδιακά.

Παράλληλα, λειτουργούν μηχανισμοί όπως το Redundancy Fund, που καλύπτει εργαζόμενους σε προσωρινή αναστολή και προγράμματα επιδότησης εκ περιτροπής εργασίας ώστε να αποφεύγονται οι απολύσεις. Στην Ελλάδα, αντίθετα, η διάρκεια δεν ξεπερνά τους 12 μήνες και το ποσό παραμένει σταθερό, ανεξάρτητα από τον προηγούμενο μισθό, στο 70% του κατώτατου, ενώ πάνω από το 70% των ανέργων μένει εκτός επιδότησης.
Ετσι, η Ιταλία έχει καταφέρει να δημιουργήσει ένα πιο ανθεκτικό και πολυεπίπεδο δίχτυ προστασίας, εκεί που η χώρα μας περιορίζεται σε ένα μικρό ανελαστικό βοήθημα.

Υψος και διάρκεια επιδόματος σε 10 χώρες

ΧΏΡΑ ΕΠΊΔΟΜΑ (ΠΟΣΟΣΤΌ/ΠΟΣΌ) ΔΙΆΡΚΕΙΑ

Δανία Εως 90% του προηγούμενου μισθού -Εως 24 μήνες

Ιταλία 75% προηγούμενου μισθού (πλαφόν ~1.563 € μεικτά) -Εως 24 μήνες

Ισπανία 70% (6 μήνες) ~60% μετά -Εως 24 μήνες

Πορτογαλία 65% μέσου καθαρού μισθού (πλαφόν ~1.200 €) -Εως 24 μήνες

Γερμανία 60% του καθαρού μισθού, ή 67% αν έχουν παιδί -Εως 24 μήνες

Σλοβενία 80% του προηγούμενου μισθού για το πρώτο τρίμηνο, πέφτει στο 60% για το υπόλοιπο του πρώτου έτους και μετά στο 50% -Εως 25 μήνες

Βέλγιο 65% του τελευταίου μισθού -Εως 24 μήνες

Τσεχία 65% του μέσου μισθού για τους πρώτους 3 μήνες, μειώνεται στο 50% για τους επόμενους 3 και κατόπιν στο 45% -Εως 12 μήνες

Ελλάδα 55–70% του κατώτατου μισθού (~540 €/μήνα) -Εως 12 μήνες (πολλοί αποκλείονται)

Σλοβακία 50% της ημερήσιας βάσης αποδοχών -Εως 6 μήνες

www.documentonews.gr

❝ ετικέτες ❞ #ΕΠΙΔΟΜΑ ΑΝΕΡΓΙΑΣ