Εκθεση του Ελεγ­κτι­κού Συνε­δρίου επι­σφρα­γίζει τις απο­κα­λύψεις του Documento για φάμπρικα χρυ­σών συμ­βάσεων.

Μικαέλα Σάβα

Με ακόμη μια έκθεση-καταπέλτη το Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΣ), το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο, ξεγυμνώνει το πραγματικό πρόσωπο του επιτελικού κράτους Μητσοτάκη: ένα δημόσιο που έχει μετατραπεί σε πεδίο αδιαφάνειας, απευθείας αναθέσεων, εξωτερικών συνεργατών και διαρκούς επιβάρυνσης του κρατικού κορβανά, με το 65,5% της συνολικής αξίας των χρημάτων και του πλήθους των συμβάσεων του 2025 να καταλήγει σε μόλις οκτώ αναδόχους.

Το Documento έχει αποκαλύψει κατ’ επανάληψη το modus operandi: δημόσιες υπηρεσίες, αντί να ενισχύονται με προσωπικό και τεχνογνωσία, παραδίδονται σε ιδιώτες, στρατιά συμβούλων που αναλαμβάνουν διαρκώς έργα για τα οποία οι έλεγχοι θα μπορούσαν να υλοποιηθούν από τις ίδιες τις κρατικές δομές χωρίς επιπλέον κόστος για τον φορολογούμενο.

Η έκθεση του ΕΣ έρχεται τώρα να δώσει θεσμική σφραγίδα σε αυτή την εικόνα: ένα κράτος με διάτρητους ελέγχους, διακοσμητικές επιτροπές, ανύπαρκτη λογοδοσία και ημέτερους αναδόχους. Το πιο αποκαλυπτικό όμως είναι ότι για πολλές από αυτές τις παθογένειες υπήρχαν ήδη διαθέσιμα εργαλεία και τεράστια ευρωπαϊκά κονδύλια μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.

Μέχρι σήμερα έχουν ήδη δοθεί περισσότερα από 141,8 εκατ. ευρώ για έργα ψηφιακής εποπτείας, διαλειτουργικότητας, ελέγχου συναλλαγών και αναδιοργάνωσης της δημόσιας διοίκησης, δηλαδή ακριβώς για πεδία στα οποία το ΕΣ εντοπίζει τεράστια κενά.

Κι όμως, παρά τα εκατομμύρια που έχουν φύγει από τα δημόσια ταμεία, η εικόνα που περιγράφει το ανώτατο δικαστήριο παραπέμπει σε ένα κράτος όπου η προχειρότητα, η αδιαφάνεια και η ρεμούλα δεν είναι πια παθογένεια αλλά κυβερνητική κανονικότητα.

Σε μετρημένα χέρια 

Η έκθεση του ΕΣ για τα συστήματα εσωτερικού ελέγχου των φορέων του δημοσίου για το 2025 βάζει θεσμική σφραγίδα σε όσα το Documento αναδεικνύει εδώ και χρόνια για τη λειτουργία του επιτελικού κράτους Μητσοτάκη: ένα δημόσιο όπου οι διαγωνισμοί αντιμετωπίζονται σχεδόν ως εξαίρεση και οι απευθείας αναθέσεις μετατρέπονται σε μόνιμο μηχανισμό διανομής κρατικού χρήματος, ενώ η σαλαμοποίηση έργων αποτελεί πλέον πάγια πρακτική του δημοσίου, με στόχο την αποφυγή διαγωνιστικών διαδικασιών και τον κατακερματισμό συμβάσεων σε μικρότερα κομμάτια.

Το 90% των φορέων του δημοσίου επέλεξε να αναθέσει τα σχετικά έργα μέσω απευθείας ανάθεσης, ενώ περίπου το 16% δεν αιτιολόγησε επαρκώς ούτε καν γιατί απέφυγε τις ανοιχτές διαγωνιστικές διαδικασίες.

Ακόμη πιο σοκαριστικό είναι το οικονομικό αποτύπωμα αυτής της πρακτικής: από τα συνολικά 8,9 εκατ. ευρώ των συμβάσεων περίπου 7,6 εκατ. ευρώ, δηλαδή το 85%, δόθηκαν μέσω απευθείας αναθέσεων. Και σαν να μην έφτανε αυτό, το 65,5% τόσο του πλήθους όσο και της συνολικής αξίας των συμβάσεων συγκεντρώθηκε σε μόλις οκτώ αναδόχους που δραστηριοποιούνται σε ολόκληρη τη χώρα.

Με άλλα λόγια, το ΕΣ περιγράφει ένα σύστημα όπου το δημόσιο λειτουργεί σαν κλειστή αγορά για περιορισμένο αριθμό ιδιωτών. Ενα μοντέλο στο οποίο οι ίδιες εταιρείες περιστρέφονται ξανά και ξανά γύρω από κρατικά έργα, μέσα σε ένα περιβάλλον χαμηλής λογοδοσίας, περιορισμένου ανταγωνισμού και διαρκούς συναλλαγής του κράτους από ιδιωτικά συμφέροντα.

Έλεγχοι… στα χαρτιά

Πίσω από τις βαρύγδουπες διακηρύξεις περί «σύγχρονου επιτελικού κράτους» και «θεσμικής θωράκισης του δημοσίου», η πραγματικότητα που αποτυπώνει το Ελεγκτικό Συνέδριο είναι εντελώς διαφορετική. 

Το κράτος απέτυχε να δημιουργήσει ουσιαστικούς μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου και δεν μπήκε καν στον κόπο να εφαρμόσει τις ίδιες του τις υποχρεώσεις. Με τον νόμο 4795/2021 θεσπίστηκε το πλαίσιο για τη δημιουργία ολοκληρωμένου συστήματος εσωτερικού ελέγχου στο δημόσιο, με επιτροπές ελέγχου, διαχείριση κινδύνων και συγκεκριμένες δικλίδες εποπτείας.

Στόχος υποτίθεται ότι ήταν να μπει τέλος στη διοικητική ασυδοσία, στις αδιαφανείς διαδικασίες και στην ανεξέλεγκτη διαχείριση δημόσιου χρήματος. Πέντε χρόνια μετά, το ίδιο το ΕΣ διαπιστώνει ότι μεγάλο μέρος του δημοσίου λειτουργεί σαν να μην ψηφίστηκε ποτέ ο νόμος.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι φορείς του δημοσίου παρουσιάζουν σοβαρή υστέρηση στη συγκρότηση επιτροπών ελέγχου, ενώ σε πολλές περιπτώσεις, όπως σε δήμους, δημόσιους οργανισμούς και κρατικούς φορείς, όχι μόνο δεν έχουν συγκροτηθεί οι προβλεπόμενες επιτροπές, αλλά δεν έχει γίνει ούτε μία ουσιαστική ενέργεια προς αυτή την κατεύθυνση.

Βγάζουν… λάδι το δημόσιο

H κυβέρνηση της ΝΔ επιλέγει τη γνώριμη συνταγή των εξωτερικών συνεργατών, των συμβούλων και των ιδιωτικών εταιρειών που αναλαμβάνουν ρόλους τους οποίους κανονικά θα έπρεπε να ασκούν οι ίδιες οι δημόσιες υπηρεσίες. Η έκθεση σκιαγραφεί μια εικόνα βαθιάς θεσμικής παρακμής.

Σε σύνολο 152 εκθέσεων που συντάχθηκαν από εξωτερικούς συνεργάτες δεν διατυπώθηκε ούτε μία αρνητική γνώμη για την επάρκεια των συστημάτων εσωτερικού ελέγχου. Ακόμη και σε φορείς όπου δεν υπήρχε ουσιαστικά καταγεγραμμένο σύστημα ελέγχου, χωρίς χαρτογράφηση διαδικασιών, χωρίς καταγραφή κινδύνων και χωρίς ορισμένους δημοσιονομικά υπεύθυνους, οι εξωτερικοί συνεργάτες εξακολουθούσαν να μοιράζουν θετικές αξιολογήσεις.

Σαν να λειτουργούσαν όλα άψογα σε ένα δημόσιο που το ΕΣ περιγράφει διάτρητο και διοικητικά ανοχύρωτο. Την ίδια στιγμή, τα τρία τέταρτα των φορέων ανέθεσαν την παραλαβή των παραδοτέων αυτών των συνεργατών σε όργανα εκτός των μονάδων εσωτερικού ελέγχου, ενώ σε ποσοστά άνω του 90% δεν συμμετείχε καν υπάλληλος με πιστοποίηση εσωτερικού ελεγκτή. 

Με απλά λόγια, το κράτος αναθέτει σε ιδιώτες να αξιολογήσουν τον ίδιο τον μηχανισμό ελέγχου του δημοσίου και στη συνέχεια παραλαμβάνει αυτά τα έργα χωρίς επαρκή εποπτεία και εξειδικευμένους ελεγκτές. Πρόκειται για πρακτική που το Documento έχει αναδείξει αμέτρητες φορές: δημόσιες υπηρεσίες που, αντί να ενισχυθούν με προσωπικό και τεχνογνωσία, μετατρέπονται σε πεδίο συνεχών αναθέσεων προς εξωτερικούς συνεργάτες με ασαφές αντικείμενο, περιορισμένο έλεγχο και αμφίβολη λογοδοσία. 

Χαρακτηριστική ήταν η αποκάλυψη του Documento τον Μάιο του 2023, όταν η Γενική Γραμματεία Αντεγκληματικής Πολιτικής του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, επί Σοφίας Νικολάου, αλλά και το υπουργείο Ανάπτυξης προχώρησαν σε αναθέσεις συμβουλευτικών υπηρεσιών και επιμορφωτικών προγραμμάτων συνολικού ύψους 1,628 εκατ. ευρώ σε ιδιώτες. Πρόκειται για υπηρεσίες που θα μπορούσαν να είχαν υλοποιηθεί από το προσωπικό των υπουργείων.

Η μεγάλη μπλόφα 

Τα ευρήματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου δεν σταματούν εκεί. Η εικόνα που προκύπτει είναι ένα διοικητικό σύστημα χωρίς πραγματική χαρτογράφηση διαδικασιών, χωρίς επαρκείς δικλίδες ασφαλείας και ουσιαστική αξιολόγηση κινδύνων.

Μόλις το 19% των φορέων διαθέτει λειτουργικά ολοκληρωμένα συστήματα εσωτερικού ελέγχου, με επαρκή καταγραφή διαδικασιών, κινδύνων και δικλίδων ασφαλείας. Την ίδια στιγμή, περίπου το 68% των φορέων έχει καταγράψει λιγότερες από τις μισές διαδικασίες του, ενώ μόλις το 9,43% έχει προχωρήσει σε πλήρη καταγραφή διαδικασιών.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι μεγάλο μέρος των φορέων που δηλώνουν πως διαθέτουν καταγεγραμμένες διαδικασίες αδυνατεί να αξιολογήσει αν αυτές λειτουργούν στην πράξη. Σύμφωνα με το ΕΣ, περίπου το 43% των φορέων δεν μπορεί καν να εκτιμήσει πόσες από τις διαδικασίες που έχει καταγράψει είναι πραγματικά λειτουργικές.

Οι διαδικασίες αυτές δεν αποτελούν προϊόν ουσιαστικής εσωτερικής οργάνωσης, αλλά αντιγραφές έτοιμων προτύπων και γενικών υποδειγμάτων άλλων φορέων, σε μια λογική copy/paste συμμόρφωσης.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνει ένα κράτος που εμφανίζει «συστήματα ελέγχου» χωρίς πραγματικό έλεγχο, που δεν ενισχύει τους θεσμούς του, αλλά επιλέγει να διοχετεύει διαρκώς δημόσιο χρήμα σε ένα πυκνό δίκτυο εξωτερικών συνεργατών και ιδιωτικών συμφερόντων.

Τα έργα του ΤΑΑ που δεν υλο­ποι­ήθη­καν

Τα ευρήματα του ΕΣ απο­κτούν ακόμη μεγα­λύτερη σημα­σία αν συν­δυ­α­στούν με τα δισε­κα­τομ­μύρια που έχουν δια­τε­θεί μέσω του Ταμείου Ανάκαμ­ψης για έργα ψηφια­κού μετα­σχη­μα­τι­σμού, δια­λει­τουρ­γι­κότη­τας, εσω­τε­ρι­κού ελέγ­χου και ανα­διορ­γάνω­σης της δημόσιας διοίκη­σης. Πρόκει­ται για έργα που θεω­ρη­τικά θα έπρεπε να είχαν περιο­ρίσει ακρι­βώς τις παθο­γένειες που κατα­γράφει η έκθεση.

Ωστόσο η εικόνα που περι­γράφει το ΕΣ επι­βε­βαι­ώ­νει για ακόμη μία φορά τις συνε­χείς απο­κα­λύψεις του Documento σχε­τικά με τη δυσκο­λία του επι­τε­λι­κού κράτους Μητσο­τάκη να μετα­τρέψει τα κον­δύλια του Ταμείου Ανάκαμ­ψης σε ουσια­στική θεσμική και διοι­κη­τική θωράκιση του δημο­σίου, δεδο­μένου ότι μέχρι τις 30 Ιου­νίου θα πρέπει να έχουν ολο­κλη­ρω­θεί όλες οι συμ­βάσεις των έργων.

Ενα από τα βασικά προ­βλήματα που εντο­πίζει το ΕΣ είναι ότι το δημόσιο εξα­κο­λου­θεί να λει­τουρ­γεί απο­σπα­σμα­τικά, χωρίς ενιαία εικόνα δια­δι­κα­σιών, χωρίς απο­τε­λε­σμα­τι­κές δια­σταυ­ρώ­σεις δεδο­μένων και χωρίς ουσια­στική δυνα­τότητα επο­πτείας των κρα­τι­κών λει­τουρ­γιών. Αυτό ακρι­βώς το κενό θα κάλυ­πταν έργα του Ταμείου Ανάκαμ­ψης, αν είχαν ολο­κλη­ρω­θεί.

Το έργο «Ενιαία Ψηφιακή Υπο­δομή για την Εξυ­πη­ρέτηση Πολι­τών και Επι­χει­ρήσεων» του υπουρ­γείου Ψηφια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης αφορά την κεντρι­κο­ποίηση δια­δι­κα­σιών, την τυπο­ποίηση λει­τουρ­γιών και τη δυνα­τότητα ιχνη­λάτη­σης ενερ­γειών στο δημόσιο. Ο προ­ϋπο­λο­γι­σμός του έργου ανέρ­χε­ται σε 73,1 εκατ. ευρώ, ενώ μέχρι το τέλος του 2025 έχουν απορ­ρο­φη­θεί 37,3 εκατ. ευρώ.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσ­σε­ται το έργο «Ανάπτυξη Υπη­ρε­σιών Δια­δι­κτύου (Web Services) για την επίτευξη της δια­λει­τουρ­γι­κότη­τας μεταξύ των πλη­ρο­φο­ρια­κών συστη­μάτων της Δημόσιας Διοίκη­σης», που αφορά ανταλ­λαγή δεδο­μένων και δια­σταυ­ρώ­σεις στοι­χείων. Ο προ­ϋπο­λο­γι­σμός του ανέρ­χε­ται σε 27,9 εκατ. ευρώ, ενώ μέχρι το τέλος του 2025 έχουν δοθεί 2,78 εκατ. ευρώ.

Αντίστοιχα, το έργο «Κέντρο δια­λει­τουρ­γι­κότη­τας επόμε­νης γενιάς (ΚΕΔ)» απο­τε­λεί βασική υπο­δομή ανταλ­λα­γής δεδο­μένων και κατα­γρα­φής ελεγ­κτι­κών ιχνών. Ο προ­ϋπο­λο­γι­σμός του ανέρ­χε­ται σε 3,2 εκατ. ευρώ, ενώ μέχρι σήμερα έχουν απορ­ρο­φη­θεί μόλις 332.000 ευρώ.

Παράλ­ληλα, το έργο «Ανάπτυξη του θεσμού, της υπο­δο­μής, των δυνα­το­τήτων και ικα­νο­τήτων για τη δια­κυ­βέρ­νηση δεδο­μένων του δημο­σίου» αφορά αξιο­λόγηση κιν­δύνων, λογο­δο­σία και δια­φάνεια. Ο προ­ϋπο­λο­γι­σμός του ανέρ­χε­ται σε 6,9 εκατ. ευρώ, ενώ μέχρι το τέλος του 2025 έχουν δοθεί 2,51 εκατ. ευρώ.

Το «control system»

Παράλ­ληλα, οι σοβα­ρές αδυ­να­μίες που σημει­ώ­νει το ΕΣ στον έλεγχο οικο­νο­μι­κών ροών και στην αξιο­πι­στία των δημο­σιο­νο­μι­κών μηχα­νι­σμών του κράτους θα μπο­ρούσαν να αντι­με­τω­πι­στούν με τα εξής έργα-τομές:

Το έργο «Ανα­βάθμιση Ταμεια­κών μηχα­νών και μηχα­νι­σμών ηλε­κτρο­νι­κών πλη­ρω­μών» του υπουρ­γείου Οικο­νο­μι­κών που αφορά τον έλεγχο οικο­νο­μι­κών συναλ­λα­γών, τη δια­φάνεια στις πλη­ρω­μές και την παρα­κο­λούθηση δημο­σιο­νο­μι­κών ροών. Ο προ­ϋπο­λο­γι­σμός του ανέρ­χε­ται σε 113,9 εκατ. ευρώ, ενώ μέχρι το τέλος του 2025 έχουν απορ­ρο­φη­θεί 91,8 εκατ. ευρώ.

Το έργο «Παρα­κο­λούθηση συναλ­λα­γών ταμεια­κών μηχα­νών και υπο­στήριξη μηχα­νι­σμού ελέγ­χου» που αφορά real time monitoring, ηλε­κτρο­νική επι­τήρηση συναλ­λα­γών και εντο­πι­σμό παρα­τυ­πιών. Πρόκει­ται ουσια­στικά για έργο «control system» που θα μπο­ρούσε να ενι­σχύσει άμεσα τους μηχα­νι­σμούς ελέγ­χου και επο­πτείας. Ο προ­ϋπο­λο­γι­σμός του ανέρ­χε­ται σε 2,5 εκατ. ευρώ, ωστόσο μέχρι το τέλος του 2025 δεν είχε απορ­ρο­φη­θεί ούτε ένα ευρώ.

Διοι­κη­τικό μπάχαλο

Ακόμη ένα κρίσιμο εύρημα της έκθε­σης αφορά την προ­βλη­μα­τική χαρ­το­γράφηση δια­δι­κα­σιών και τη δυσλει­τουρ­γία των διοι­κη­τι­κών μηχα­νι­σμών του δημο­σίου. Σε αυτό το πεδίο εντάσ­σο­νται έργα του υπουρ­γείου Εσω­τε­ρι­κών.

Το έργο «Εκσυγ­χρο­νι­σμός των ΚΕΠ» αφορά εκσυγ­χρο­νι­σμό διοι­κη­τι­κών δια­δι­κα­σιών, έλεγχο εγγράφων και συνο­λικά τη λει­τουρ­γι­κότητα της δημόσιας διοίκη­σης. Ο προ­ϋπο­λο­γι­σμός του ανέρ­χε­ται σε 31,2 εκατ. ευρώ, ενώ μέχρι το τέλος του 2025 έχουν δοθεί 6,62 εκατ. ευρώ.

Αντίστοιχα, το έργο «Πελα­το­κε­ντρι­κές ψηφια­κές υπη­ρε­σίες» αφορά τον ανα­σχε­δια­σμό διοι­κη­τι­κών δια­δι­κα­σιών και τη βελ­τίωση της λει­τουρ­γίας του δημο­σίου, ειδικά σε ζητήματα χαρ­το­γράφη­σης των συστη­μάτων εσω­τε­ρι­κού ελέγ­χου. Ο προ­ϋπο­λο­γι­σμός του ανέρ­χε­ται σε 1,98 εκατ. ευρώ, ενώ μέχρι το τέλος του 2025 είχαν απορ­ρο­φη­θεί 475.000 ευρώ.

www.documentonews.gr

❝ ετικέτες ❞ #ΔΙΑΦΘΟΡΑ