Ο χορός των μελισσών

Μια εργάτρια μέλισσα που έχει βρει μια πλούσια πηγή τροφής, όταν επιστρέψει στην αποικία της, θα πρέπει να μεταδώσει αυτή την πληροφορία!

Για να το κάνει θα εκτελέσει έναν «χορό» που περιέχει πληροφορίες για την απόσταση και την κατεύθυνση προς την πηγή τροφής. Όμως όσο και να μιλαμε για χορό ουσιαστικά πρόκειται για μέθοδο επικοινωνίας βασισμένο στην γλώσσα του σώματος.

Κοινή για όλα τα μέλη ενός είδους η γλώσσα του σώματος ειναι μια μέθοδος με την οποία ένα άτομο του είδους καταφέρνει να περνά τα μηνύματά με μη λεκτική επικοινωνία χρησιμοποιώντας κατάλληλες κινήσεις του σώματος και συμπεριφορές.  Όταν αναφερόμαστε στη γλώσσα του σώματος του ανθρώπου, εννοούμε τον τρόπο που χρησιμοποιούμε για να στείλουμε μη λεκτικά μηνύματα προς άλλους! Αυτό γινεται με χειρονομίες, κινήσεις του σώματος και εκφράσεις του προσώπου μας που μπορεί να γίνονται συνειδητά, υποσυνείδητα ή ακόμα και ασυνείδητα!

Ο «χορος» των μελισσών αναφέρεται σε ανάλογες επαναλαμβανόμενες κινήσεις που εκτελούνται βάση σχεδίου από τις μέλισσες και χρησιμεύουν για να γνωστοποιούν στους συντρόφους τους τη θέση των πηγών τροφής ή τοποθεσίες νέας φωλιάς.

Επίταξη της αποικίας

Αν τοποθετήσουμε ένα πιατάκι με μέλι σε εξωτερικό χώρο, θα χρειστουν πολλές ώρες ή και μέρες για το βρει μια μέλισσα και να τραφεί. Πολύ σύντομα όμως μετά από αυτή την πρωτη επαφή, θα καταφτάσουν μεγάλοι αριθμοί μελισσών. Αυτό σημαίνει ότι η πρωτη μέλισσα μετέδωσε τις σχετικές πληροφορίες στην κυψέλη της.

Το ενδιαφέρον μας και οι παρατηρήσεις μας για τις μέλισσες και για το μέλι,  λόγω του οφέλους που έχει αυτή η  συμπυκνωμένη πλούσια σε ζάχαρα τροφή, πηγαίνει πίσω στην προϊστορία και τουλάχιστον από την εποχή του Αριστοτέλη, έχουμε εντοπίσει την συγκεκριμένη συμπεριφορά.

Η συμπεριφορά επίταξης της αποικίας είναι μια από τις πιο σημαντικές προσαρμογές που υιοθέτησαν τα κοινωνικά έντομα και ειναι παρούσα σε σχεδόν όλα τα είδη. Στην μέλισσα εμφανίζεται στις ανθοφορίες που ειναι η φυσική πηγή του νεκταρ που ειναι η ζαχαρούχος τροφή των μελισσιών.

Η δυνατότητα επίταξης των εργατριών στην συλλογή μιας πηγής τροφής επιτρέπει στις αποικίες των εντόμων να βιώνουν ένα από τα πλεονεκτήματα της κοινωνικής ζωής, που ειναι η ικανότητα εντοπισμού και συγκομιδής τροφής που δεν θα ήταν τόσο άμεσα διαθέσιμη ή ευκολο να εντοπιστεί αν ένα έντομο δρούσε ατομικά

Τα μερμήγκια για παράδειγμα πολλές φόρες βρίσκουν ένα θήραμα μεγαλύτερο από ότι ένα μυρμήγκι θα μπορούσε να μεταφέρει, ή βρίσκουν σπόρους φυτών που είναι τόσο ευρέως διασκορπισμένοι που ένα μερμήγκι ψάχνοντας μόνο θα ήταν απίθανο να ανακαλύψει. Το ίδιο και οι μέλισσες που βρίσκουν μια εφήμερη πηγή νέκταρος σε μια ανθοφορία και που λίγες μέρες αργότερα δεν θα υπάρχει.

Το πλεονέκτημα της συμπεριφοράς επίταξης της αποικίας είναι ότι αυτές οι εφήμερες πηγές εντοπίζονται ευκολότερα μέσα από την ομαδική αναζήτηση τροφής και συλλέγονται αποτελεσματικά κατά το σύντομο χρονικό διάστημα που είναι διαθέσιμες!

Αυτή η συμπεριφορα συνεργασίας είναι επίσης σημαντική για τα κοινωνικά έντομα γιατί τα βοηθά να υπερβούν ένα από τα εγγενή μειονεκτήματα της ομαδικής διαβίωσης που οδηγεί  τα μέλη της ομάδας γενικά να ανταγωνίζονται με άλλα μέλη για την διαθέσιμη τροφή.

Αν δεν υπηρχε αυτή η συμπεριφορά στην αναζήτηση συλλογή και αποθήκευση τροφής εντός της αποικίας πιθανότατα κάποιες μεμωνομνες εργάτριες θα δρούσαν ανταγωνιστικά επιδιώκοντας να έχουν καλύτερη πρόσβαση στη τροφή από τις υπόλοιπες και αυτό θα διέλυε την αποικία.

Σημασία του χορού των μελισσών

Ο πιο γνωστός από τους μηχανισμούς επίταξης της αποικίας στα κοινωνικά τα έντομα είναι η ο χορός των μελισσών. Ειναι γνωστός τόσο από άποψη φήμης μεταξύ των ειδικών όσο κι από πλευράς του βάθους που έχει μελετηθεί.

Η γλώσσα του χορού είναι διάσημη για διάφορους λόγους. Αναφέρεται συχνά ως πρωτοποριακό παράδειγμα μιας συμβολικής επικοινωνίας μεταξύ μη ανθρώπινων όντων, και είναι ένα από τα πρώτα και καλύτερα παραδείγματα επικοινωνίας εκτός από την ανθρώπινη γλώσσα.

Η ανακάλυψη ότι τα απλά έντομα μπορουν να επιτελούν μια τόσο περίπλοκη συμπεριφορά επικοινωνίας, οδήγησε σε μια επαναξιολόγηση της συμπεριφορικής πολυπλοκότητας που είναι δυνατή να έχουν αυτά τα έντομα με σχετικά μικρό νευρικό σύστημα, και που  παλαιότερα θεωρούνταν οτι  απλά διέπονται από αυτόματα ένστικτα και αντανακλαστικά.

Τέλος, η γλώσσα του χορού των μελισσών μας έχει παράσχει ένα εργαλείο για τη μελέτη του αντιληπτικού κόσμου και της συμπεριφοράς τους, και έχει αυξήσει την δυνατότητα κατανόησης μας για την όραση τους, την όσφρηση, τη μνήμη, τον προσανατολισμό, τη μάθηση και κοινωνική οργάνωση τους. Παράλληλα μας παρείχε κι ένα μοντέλο για αντιληφθούμε αυτές και αντίστοιχες συμπεριφορές γενικά σε όλα τα έντομα.

Η ανακάλυψη της γλώσσας του χορού

Οι παρατηρητές των μελισσών είχαν επανειλημμένα παρατηρήσει από ότι μερικές φορές μια μέλισσα σε μια αποικία εκτελεί επαναλαμβανόμενες κυκλικές κινήσεις και πολύ κοντά σε αυτή ακολουθούν άλλες μέλισσες, αλλά ο Karl von Frisch ήταν αυτός που σταθερά καθιέρωσε τη σύνδεση μεταξύ αυτών των κινήσεων με την συμπεριφορα επίταξης της αποικίας, και σε ολη του την μακρά ενασχόληση με το θέμα, ανακάλυψε πολλές πτυχές της επικοινωνίας με τη γλώσσα του χορού.

Ο Karl von Frisch ξεκίνησε τις μελέτες του στη γλώσσα του χορού το 1919. Ξεκίνησε με την σήμανση των μελισσών με μπογιά καθώς συνέλεγαν τροφή από ένα λουλούδι που είχε εμπλουτίσει με μια σταγόνα σιρόπι ζάχαρης (και σε μεταγενέστερα πειράματα με ένα απλό άρωμα σιροπιού).

Στη συνέχεια παρακολούθησε τη συμπεριφορά της όταν η σημαδεμένη μέλισσα επέστρεψε στην κυψέλη παρατήρησης η οποία ήταν γυάλινη. Παρατήρησε ότι η σημαδεμένη μέλισσα έκανε κυκλικούς «στρογγυλούς χορούς», τους οποίους παρακολουθούσαν με προσοχή άλλες μέλισσες στην κυψέλη.

Κατόπιν παρατήρησε ότι μέλισσες, πιθανώς αυτές που είχαν παρακολουθήσει τον χορό, ερευνούσαν κοντινά λουλούδια του ίδιου τύπου με εκείνα με τα οποία είχε τραφεί η σημαδεμένη μέλισσα και όχι άλλα κοντινά λουλούδια άλλου τύπου. Ο Von Frisch συμπέρανε ότι το ο χορός ώθησε τις επιταγμένες μέλισσες να ψάξουν για νεκταρ, να αναζητήσουν το συγκεκριμένο το άρωμα της μέλισσας χορευτη σε συγκεκριμενη περιοχή.Όλες αυτές οι πληροφορίες κοινοποιήθηκαν στις επιταγμένες μέλισσες μέσω και της μυρωδιάς του νέκταρ στο σώμα της!

Περιέγραψε επίσης την μορφή του χορού

Η μέλισσα που χορεύει δονείται και κουνάει γρήγορα την κοιλιά της πλευρικά ενώ κινείται προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση και μετά γυρίζει πίσω -λίγο πολύ -στο σημείο εκκίνησης,κι επαναλαμβάνει το κούνημα στην ίδια πορεία, γυρίζει και ούτω καθεξής, περιγράφοντας μια φιγούρα σαν το οκτώ με δόνηση της μέλισσας στη μέση.

Η μικρή κλίμακα των πρώιμων τεχνικά μελετών του, σε έναν μικρό, περιφραγμένο κήπο του Μονάχου, οδήγησε το von Frisch να συμπεράνει λανθασμένα ότι τα δύο είδη χορού που είδε αναφέρονται σε διαφορετικά είδη φαγητού.

Οι χορευτές που δονούνταν συχνά είχαν γύρη στα πόδια τους, ενώ οι μέλισσες που κουβαλούσαν το νέκταρ δεν το έκαναν, οπότε κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι χοροί της δόνησης αναφέρονταν στην γύρη και ο στρογγυλός χορός οκτώ στο νέκταρ.

Αυτό το λάθος παρέμεινε για 25 χρόνια, και διορθώθηκε από τον ίδιο τον von Frisch που ανακάλυψε την όλη την αλήθεια, έχοντας στο μεταξύ, κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, μεταφέρει τις μελέτες του από την κατεστραμμένη από τον πόλεμο πόλη του στην επαρχία Brunnwinkel, στην Αυστρία.

Εκεί, το 1944 και το 1945, εργαζόταν υπό συνθήκες που απηχούσαν με μεγαλύτερη ακρίβεια την φυσική κλίμακα αναζήτησης τροφής μελισσών και διαπίστωσε ότι όταν οι μέλισσες έβρισκαν τροφή σε πολύ αποστάσεις από την κυψέλη τοτε έκαναν τους χορούς δόνησης και για το νέκταρ.

Παράλληλα, έκανε και το συγκλονιστική ανακάλυψη ότι οι μέλισσες επικοινωνούσαν την κατεύθυνση την απόσταση από την πηγή τροφής, καθώς και την οσμή της.

Κοινοποίηση αποστάσεων και χορογραφία

Ο χορός δόνησης της κοιλιάς των μελισσών μπορεί να θεωρηθεί ως α μικροσκοπική αναπαράσταση της πτήσης από την κυψέλη στην πηγή τροφής (Εικ. 1).

Όσο η απόσταση πτήσης προς την τροφή γίνεται μεγαλύτερη, τόσο μεγαλώνει και η διάρκεια του δονούμενου  μέρους του  χορού που γίνεται επίσης μεγαλύτερος. Η γωνία κατά την οποία πετάει μια μέλισσα κατά την πτήση προς το φαγητό, σε σχέση με το αζιμούθιο του ήλιου (η οριζόντια συνιστώσα της κατεύθυνσης προς τον ήλιο), καθρεφτίζεται στη γωνία με την οποία κουνιέται και εκτελείται μέρος του χορού.

Αν πρόκειται να βρει το φαγητό κατευθείαν προς τον ήλιο, μια μέλισσα θα χορέψει ευθεία προς τα πάνω. Αν το φαγητό είναι ακριβώς μακριά από τον ήλιο, η μέλισσα θα χορέψει ευθεία προς τα κάτω. Εάν το φαγητό βρίσκεται στις 35° στα δεξιά του ήλιου, τότε ο χορός εκτελείται στις 35° προς το δεξιά της κάθετης, και ούτω καθεξής.

Οι μέλισσες κάνουν μετάβαση από στρογγυλούς χορούς για πηγές τροφής κοντά στη φωλιά σε δονούμενους χορούς για μεγαλύτερη απόσταση, με τη μεταβατική απόσταση να ποικίλλει κάπως μεταξύ διαφορετικών υποειδών της A. mellifera.

Καθώς η μέλισσα κουνάει την κοιλιά της, παράγει επίσης ήχους βουητού από τα φτερά της, που γίνονται αντιληπτοί από μέλισσες που παρακολουθούν το χορό της με το όργανο του Johnston στη βάση των κεραιών τους.

Πρόσφατη δουλειά του Wolfgang Kirchner έδειξε ότι ακόμη και ο στρογγυλός χορός περιέχει κατευθυντήριες πληροφορίες. Ωστόσο, οι επιταγμένες μέλισσες φαίνεται να ψάχνουν τη περιοχή γύρω από την κυψέλη εξίσου προς όλες τις κατευθύνσεις όταν βλέπουν τους στρογγυλούς χορούς.

Ωστόσο αυτή η περιοχή αναζήτησης, δεν είναι πραγματικά μεγαλύτερη από η περιοχή έρευνας σε μεγαλύτερες αποστάσεις, καθώς λόγω της εγγύτητας στη φωλιά και της διασποράς περιλαμβάνει όλες τις πιθανές γωνίες, ενώ οι περισσότερες μακρινές αναζητήσεις είναι ως επί το πλείστον προσανατολισμένες και εντός περιορισμένου εύρους γωνιας 

Επομένως, δεν έχει αποδειχτεί εάν οι επιταγμένες μέλισσες μπορούν να αντιληφθούν τις πληροφορίες κατεύθυνσης από στρογγυλούς χορούς

Μέτρηση απόστασης και κατεύθυνσης

Η ικανότητα των μελισσών να επικοινωνούν την απόσταση και την κατεύθυνση προς μια πηγή τροφής απαιτεί μια μέλισσα που χορεύει και τις υπόλοιπες να είναι σε θέση να μετρήσουν και να αντιληφθούν αυτές τις παραμέτρους.

Η μελέτη του για πώς οι μέλισσες το επιτυγχάνουν αυτό με την η γλώσσα του χορού μας δίνει μια προσέγγιση της συνολικής αντίληψης των μελισσών.

Αυτό με τη σειρά του κάνει πιθανές πιο προχωρημένες αναλύσεις των μηχανισμών με τους οποίους οι μέλισσες λαμβάνουν αυτές πληροφορίες, άλλα και κάνει πιο δύσκολο να προκύψουν ανάλογες αναλύσεις με έντομα που τα ευρήματα που έχουμε δεν ειναι σε μορφή που οι εντομολόγοι έχουν μάθει να αποκωδικοποιούν.

Ο Von Frisch διαπίστωσε ότι ο άνεμος, οι διαφορές ύψους μεταξύ τον τροφοδότη και την κυψέλη ή προσθήκη επιπλέον βάρους στις μέλισσες άλλαξαν τον ρυθμό των χορών τους. Αυτή η διαπίστωση έδειξε ότι αντιλαμβάνονταν την οποία αλλαγή στις συνθήκες σχετικές με την απόσταση από την πηγή τροφής.

Μια παράμετρος ακομη που άλλαξε ο ερευνητής ήταν η ώρα της πτήσης προς στον τροφοδότη, αλλά διαπίστωσε ότι οι αλλαγές στο ρυθμό του χορού δεν συσχετίστηκαν με τις αλλαγές στην ώρα πτήσης, και έτσι αυτή η παράμετρος απορρίφθηκε ως προς τον τρόπο που οι μέλισσες μέτρησαν την απόσταση.

Αντίθετα, προέκυψε το συμπέρασμα ότι οι μέλισσες μετρούσαν τη χρήση ενέργειας, γιατί όλες αυτές οι συνθήκες επηρεάζουν την κατανάλωση ενέργειας. Αυτό ήταν σύμφωνο με τον παρατήρηση ότι οι πτήσεις προς την πηγή τροφής με αντίθετο άνεμο ή το πέταγμα σε ανηφόρα αύξανε την αντιληπτή απόσταση, ενώ ένας ούριος άνεμος ή πέταγμα σε κατηφόρα την μείωνε.

Ωστόσο μια πιο πρόσφατη δουλειά του Harald Esch και άλλων υποδηλώνει ότι δεν μετριέται μόνο η ενέργεια που ειναι αναγκαία για την πτήση, αλλά και η ταχύτητα μετακίνησης των αντικειμένων του τοπίου κατά μήκος του οπτικού πεδίου ή καλύτερα “η ροή του οπτικού πεδίου “. Οι άνθρωποι βιώνουν αυτήν τη φαινομενική κίνηση των ορόσημων πιο γρήγορα όταν οδηγούν σε αυτοκίνητο παρά όταν πετούν με αεροπλάνο.

Ομοίως, όταν μια μέλισσα πετάει κοντά στο έδαφος, βιώνει ταχεία οπτική ροή, ενώ σε μεγαλύτερα ύψη η οπτική ροή της είναι πιο αργή.

Στα πειράματα του von Frisch, οι μεταβαλλόμενες συνθήκες επηρέασαν επίσης το ύψος της πτήσης των μελισσών από το έδαφος , έτσι προέκυψε ότι η χρήση ενέργειας και η οπτική ροή συνυπολογίζονταν..

Σε πειράματα στα οποία οι μέλισσες εκπαιδεύονται να τρέφονται σε διαφορετικές αποστάσεις από το έδαφος, η απόσταση που αντιλαμβάνεται μια μέλισσα, όπως δείχνει ο ρυθμός των χορών της, είναι μικρότερη για τροφοδότες που ειναι τοποθετημένοι ψηλά, παρόλο που χρειάζεται περισσότερη ενέργεια για να πετάξει προς αυτούς και το μήκος της διαδρομής πτήσης προς αυτούς είναι μεγαλύτερο.

Σε άλλα πειράματα  ο  Martin Lindauer περιέγραψε τον τρόπο με τον οποίο οι μέλισσες μετρούν τη γωνία του σώματος ως προς τη βαρύτητα, χρησιμοποιώντας ομάδες από αισθητήριες τρίχες στις αρθρώσεις μεταξύ της κεφαλής και του θώρακα άλλα και μεταξύ και του θώρακα και της κοιλιάς.

Όταν ο Lindauer έκοψε αυτές τις αισθητήριες τρίχες, οι μέλισσες δεν ήταν πλέον σε θέση να κάνουν προσανατολισμένους χορούς σε κάθετη πορεία.

Επιπλέον διαπιστώθηκε ότι όταν πετούν οι μέλισσες χρησιμοποιούν τα σύνθετα μάτια τους για τη μέτρηση της γωνίας πτήσης τους σε σχέση με το ήλιο, αναζητώντας τα μοτίβα του πολωμένου φωτός στο μπλε του ουρανού ακόμα κι αν ο ήλιος δεν είναι ορατός.

Το πολωμένο φως είναι που παράγεται από ένα φαινόμενο που ονομάζεται σκέδαση Rayleigh. Οι γωνίες πόλωσης εμφανίζονται με ένα μοτίβο που είναι συνεπές σε σχέση με τη θέση του ήλιου, και αυτό το σχέδιο κινείται στον ουρανό καθώς η γη κινείται σε σχέση με τον ήλιο.

Ο Rüdiger Wehner και ο S. Rössel ανακάλυψαν ότι οι μέλισσες χρησιμοποιούν μια «ουράνια πυξίδα» για την ερμηνεία των μοτίβων πόλωσης, που γινεται αντιληπτή μέσα από τα ομματίδια τους. Κάθε οματίδιο είναι επιλεκτικά ευαίσθητο σε συγκεκριμένη γωνία πόλωσης του φωτός, και κάθε οματίδιο συγκεντρώνει επίσης φως αποκλειστικά από μια συγκεκριμένη περιοχή του οπτικό πεδίου της μέλισσας.

Η διάταξη των ομματιδίων είναι τέτοια ότι όταν μια μέλισσα είναι στραμμένη απέναντι από τον ήλιο, το καθένα οματίδιο κοιτάζει την περιοχή του ουρανού που περιέχει τη γωνία του πολωμένου φωτός στην οποία είναι πιο ευαίσθητο.

Έτσι, καθώς η μέλισσα περιστρέφεται κατά την πτήση, η αθροιστική απάντηση από αυτά τα εξειδικευμένα ομματίδια θα φτάσουν σε κορύφωση όταν η μέλισσα ευθυγραμμίζεται με το αζιμούθιο του ήλιου και θα μειώνεται καθώς θα το χάνει.

Αν και ο τρόπος με τον οποίο μια μέλισσα χρησιμοποιεί αυτό το σύστημα για να κρατήσει μια σταθερή πορεία σε μια συγκεκριμένη γωνία σε σχέση με τον ήλιο δεν είναι γνωστή ακόμα, ειναι βεβαιο οτι αυτή η ουράνια πυξίδα παρέχει ένα όμορφο παράδειγμα του πώς μπορεί να δημιουργηθεί μια λύση σε μια εξαιρετικά πολύπλοκη ανάλυση στο σχεδιασμό του αισθητηριακού συστήματος, έτσι ώστε να απαιτείται μια σχετικά απλή νευρωνική επεξεργασία για την εκτέλεση αυτής της συμπεριφοράς.

Χρήση της γλώσσας του χορού

Οι μέλισσες είναι γνωστό ότι χρησιμοποιούν τη γλώσσα του χορού για να επιτάξουν τις αποικίες σε διάφορες αποστολές. Στο πλαίσιο της αναζήτησης τροφής ο χορός της μέλισσας θα υποδείξει τη θέση των πηγών νέκταρ, γύρης, νερού και πρόπολης. Από όσα είναι γνωστά οι χοροί για αυτά τα διαφορετικά υλικά είναι οι ίδιοι, αλλά αυτή η υπόθεση δεν έχει διερευνηθεί συστηματικά. 

Όταν ένα σμήνος μελισσών σμηνουργεί  στέλνει ανιχνευτές μέλισσες που βρίσκουν και αναφέρουν μέσω του χορού τη θέση της νέας φωλιάς που έχουν βρει, ενώ κι άλλες μέλισσες επιθεωρούν τις φωλιές που  έχουν βρει και διαφημίζουν και  χορεύουν με τη σειρά σας. Σε διάστημα ωρών ή και ημερών το σμήνος βλέπει εναλλακτικές τοποθεσίες που ανακαλύφθηκαν από διαφορετικούς ανιχνευτές και καταλήγει σε μια συνολική απόφαση για μόνο ένα χώρο. Το σμήνος τότε απογειώνεται και πετάει προς στη νέα τοποθεσία φωλιάς. 

Μόνο μια μικρή μειοψηφία των μελισσών τους σμήνος έχει επισκεφθεί την επιλεγμένη φωλιά ως εκείνη την στιγμή. Επομένως, αν και οι πληροφορίες που μεταφέρονται από τον χορό είναι πολύ σημαντικές  για την καθοδήγηση του σμήνους στην νέα τοποθεσία, πιθανώς υπάρχουν και άλλοι μηχανισμοί που εμπλέκονται  κατά την κίνηση του σμήνους  και ίσως ειναι οπτικοί ή οσφρητικοί

Το ερώτημα πώς βρίσκουν τα σμήνη το δρόμο τους και το ερώτημα του πώς ακριβώς χρησιμοποιείται η χορευτική γλώσσα ώστε το σμήνος να αναλάβει μια συλλογική απόφαση και να κινηθεί ενιαίο για μια νέα φωλιά είναι ακόμη διερευνάται.

Πάντως η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις πηγές τροφής καθιστά δυνατό για μια αποικία μελισσών να χρησιμεύσει ως κέντρο πληροφοριών στο οποίο συγκεντρώνονται πληροφορίες μέσω των πολλών συλλεκτριών που ερευνούν μια τεράστια περιοχή γύρω από τη φωλιά και που εστιάζονται στον όγκο της τροφικής δύναμης των καλύτερων πηγών τροφής που ανακαλύφθηκαν.

Οι αντιδράσεις και οι επικριτές του von Frisch

Στα τέλη της δεκαετίας του 1960 ο Adrian Wenner, ο Patrick Wells και ο Dennis Ο Τζόνσον αμφισβήτησαν την ερμηνεία του Von Frischς για τους χορούς των μελισσών.

Ενώ δεν αμφισβήτησαν οτι οι χοροί μεταδίδουν πληροφορίες σχετικές με απόσταση και κατεύθυνση, τόνισαν ότι πολλά πειράματα που ισχυρίστηκε ο von Frisch για να δείξει ότι οι μέλισσες χρησιμοποίησαν πραγματικά αυτές τις διανυσματικές πληροφορίες στις αναζητήσεις τους θα μπορούσαν να ερμηνευθεί επίσης ως ένδειξη αποκλειστικής εξάρτησης από την οσμή.

Αυτά τα διφορούμενα αποτελέσματα καταγράφηκαν όταν οι τροφοδότες τοποθετήθηκαν στο κέντρο μιας σειράς αρωματικών δολωματικών σταθμών και παρατηρήθηκε ότι οι επιταγμένες μέλισσες πηγαίναν πιο συχνά στους αρωματικούς σταθμούς κοντά στο κέντρο. Οι επικριτές του von Frisch υποστήριξαν ότι αυτή η συμπεριφορά ήταν προβλέψιμη ανεξάρτητα από το αν ήταν μέλισσες έφτασαν εκεί χρησιμοποιώντας πληροφορίες απόστασης και κατεύθυνσης (και οσμή) ή απλώς μόνο πληροφορίες οσμής.

Ο Τζόνσον και ο Βένερ πραγματοποίησαν μια σειρά πειράματα σε σχετικά μικρές αποστάσεις και με έντονες οσμές και τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν το συμπεράσματα ότι οι επιταγμένες μέλισσες βασίζονταν έντονα στην οσμή που παράγεται από τις μέλισσες που τρέφονται στους δολωματικούς σταθμούς, και δεν επιβεβαίωσαν τα όσα γνωρίζαμε για την μετάδοση των πληροφοριών τοποθεσίας με το χορό.

Όμως δεν ήταν όλα τα πειραματικά αποτελέσματα του von Frisch εύκολα ερμηνευόμενα εκ νέου με βάση την υπόθεσης μόνο για την οσμή.

Για παράδειγμα, όταν μια κυψέλη γυρίζει στο πλάι, οι μέλισσες δεν μπορούν χρησιμοποιούν τη βαρύτητα ως αναφορά για τους χορούς τους και κάνουν αποπροσανατολισμένους χορούς και ο von Frisch έδειξε ότι οι επιταγμένες μέλισσες ήταν λιγότερο καλά προσανατολισμένες κάτω από αυτές τις συνθήκες, αν και ενδείξεις οσμής δεν θα είχαν επηρεαστεί.

Αρκετές επόμενες εργασίες θα δείξουν ότι η κατανομή αναζήτησης των επιταγμένων μελισσών μπορεί πράγματι να επηρεαστεί ώστε να λαβαίνει πληροφορίες για την απόσταση και την κατεύθυνση μόνο από τον χορό. Όμως η πρόκληση σε τέτοιες μελέτες βρίσκεται στο γεγονός ότι συνήθως οι οσμές του νεκταρος και ο χορός της μελισσας χορευτή είναι πολύ συσχετισμένες, κι άρα απαιτούνται νέα πειράματα  που να αποσυνδέουν τα δυο δεδομένα

 Τρέχουσες ερωτήσεις

 Αν και είναι πλέον ξεκάθαρο ότι οι μέλισσες αποκωδικοποιούν τους χορούς, και η οσμή παίζει σημαντικό ρόλο στη επίταξη μελισσών σε πηγές τροφής. 

Είναι σκόπιμο να σκεφτούμε ότι ο χορός δίνει στις επιταγμένες μέλισσες μια γενική ιδέα για την κατεύθυνση και την απόσταση από την πηγή τροφής. Στη συνέχεια, αυτές αναζητούν σε αυτήν την περιοχή πηγές τροφής που ταιριάζουν με την μυρωδιά που κουβαλάει η μέλισσα που χορεύει. 

Ανάλογα με την κατανομή των διαθέσιμων πηγών τροφίμων, οι πληροφορίες απόστασης και κατεύθυνσης μπορεί να είναι κρίσιμες ή σχετικά ασήμαντες για την οργάνωση της συλλογής τροφής μιας αποικίας.  Ωστόσο, η σχετική σημασία αυτών των δύο μηχανισμών σε διαφορετικούς οικοτόπους μόλις αρχίζει να διερευνάται.

Η γωνιακή διασπορά στον ίδιο τον χορό μειώνεται όταν υποδεικνύεται από τον χορο αυξανόμενη απόσταση, όπως ανέφερε ο von Frisch. Αυτή η αλλαγή στη διασπορά μπορεί να είναι το αποτέλεσμα της αλλαγής της διάρκειας των δονήσεων του χορού, αλλά μπορεί επίσης να είναι ένα προσαρμογή για επίταξη μελισσών σε αναζητήσεις περισσότερο ή λιγότερο σταθερές σε μέγεθος και σε διάφορες αποστάσεις. 

Αυτή η ιδέα υποστηρίζεται από τους Seeley και Burmann και την διαπίστωση τους ότι οι χοροί των ανιχνευτών μια νέας φωλιάς- που είναι πάντα μεμονωμένα σημεία και όχι περιοχες- έχουν λιγότερο εύρος δονήσεων από αυτούς των τροφοσυλλεκτών νέκταρος.

Ωστόσο, αυτά τα αποτελέσματα διαφέρουν από αυτά που αναφέρει ο Will Towne για το ίδιο θέμα, και έτσι παραμένει κι αυτό ένα ζήτημα της τρέχουσας έρευνας.

Η εξελικτική προέλευση του χορού των μελισσών παραμένει ατελή. Όλα τα είδη Apis αποδίδουν χορούς επίταξης, αν και υπάρχουν ειδικές παραλλαγές σε ορισμένες από τις πτυχές που αναφέρθηκαν προηγουμένως. Οι μέλισσες Meliponini, οι μέλισσες Bombini και οι μέλισσες Euglossini είναι οι πιο στενοί συγγενείς του Apis, αλλά τη φυλογένεση αυτών των διαφορετικών κατηγοριών εντός των Απιδών παραμένει αμφιλεγόμενη. 
Οι μέλισσες χωρίς κεντρί είναι ιδιαίτερα κοινωνικές και έχουν ποικίλους μηχανισμούς επίταξης που πιθανά προηγούνται της γλώσσας του χορού, αλλά ο προσδιορισμός του πώς η τρέχουσα μορφή της γλώσσας χορού μπορεί να έχει προκύψει, πρέπει να περιμένει μια καλύτερη κατανόηση του μηχανισμού επίταξης μέσα στις μέλισσες χωρίς κεντρί και μια πιο σταθερή φυλογένεση στην οικογένεια των Apidae.

Πηγή: εκτεταμένα αποσπάσματα από την δημοσιευμένη εργασία “Dance Language” του Καθ. Kirk Vissche του University of California, Riverside σε μετάφραση satelite.gr 

satelitegr.blogspot.com

❝ ετικέτες ❞ #ΧΟΡΟΣ ΜΕΛΙΣΣΩΝ