Η διακήρυξη των Αθηνών τον Ιούλιο του 2023, μια πολιτική πρωτοβουλία που συνυπέγραψαν η Ελλάδα και η Τουρκία, στόχευε στη διαμόρφωση σταθερής συνεργασίας και στον αμοιβαίο σεβασμό του διεθνούς δικαίου. Ωστόσο από τότε μέχρι και σήμερα περιορίστηκε σε ένα άτυπο πλαίσιο χωρίς συνέχεια, χωρίς ισχύ και με αντίθετα αποτελέσματα, αφού στην ουσία απενοχοποίησε την Τουρκία απέναντι στις μέχρι τότε δηλώσεις και ενέργειές της κατά της Ελλάδας.
Την ίδια περίοδο η Τουρκία ξεκίνησε να διευρύνει αργά αλλά σταθερά την παρουσία της στη Λιβύη: με στρατιωτικές βάσεις, συνεργασία σε εξοπλιστικά προγράμματα, ενεργειακές συμφωνίες, λιμενικές υποδομές. Ολα αυτά στηρίχτηκαν στο τουρκολιβικό μνημόνιο του 2019, ένα μνημόνιο χωρίς καμία ισχύ και διεθνή αναγνώριση, ένα πολιτικό και νομικά λάθος «κατασκεύασμα» που υπαγορεύει θέση ανεξάρτητα από την ελληνική υφαλοκρηπίδα και το οποίο διαμόρφωσε τη λογική της πρόσφατης ρηματικής διακοίνωσης της Λιβύης στον ΟΗΕ για θαλάσσιες ζώνες νότια της Κρήτης.
Πρόκειται ουσιαστικά για πολιτική παρέμβαση που χρησιμοποιεί τη Λιβύη ως εργαλείο διπλωματίας, ισχύος και φυσικής επιρροής. Απέναντι σε αυτή την τουρκική στρατηγική ενέργεια, η ελληνική παρουσία στη Λιβύη δεν υπήρξε παρά αποσπασματική και καθυστερημένη με την πρόσφατη επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών στην Τρίπολη τον Ιούλιο που, αν και αναγκαία, δεν συνοδεύτηκε από ξεκάθαρο πολιτικό πλαίσιο ή έμπρακτες πρωτοβουλίες.
Αλλά και η επίσκεψη Πλεύρη με λοιπούς Ευρωπαίους στη Βεγγάζη είδαμε πώς κατέληξε σε διπλωματικό φιάσκο. Η Λιβύη είναι βαθιά διαιρεμένο κράτος, όπου συγκρούονται παράγοντες που επενδύουν τόσο οικονομικά όσο και στρατιωτικά και πολιτικά. Συνεπώς οι εσωτερικές ισορροπίες στη Λιβύη, όπου συνυπάρχουν δύο εξουσίες, απαιτούν λεπτούς διπλωματικούς χειρισμούς και σίγουρα δεν αρκούν οι φωτογραφίες και οι δηλώσεις εντυπωσιασμού.
Παράλληλα η κυβέρνηση της Τρίπολης εξακολουθεί να λαμβάνει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, παρά το γεγονός ότι έχει υπογράψει μνημόνιο με την Αγκυρα που αντιβαίνει ευθέως στο δίκαιο της θάλασσας. Εδώ λοιπόν μπορεί κανείς να αναρωτηθεί: πώς γίνεται η Ευρωπαϊκή Ενωση να συνεχίζει να στηρίζει πολιτικά και οικονομικά μια κυβέρνηση που συνυπογράφει χάρτες οι οποίοι παραβιάζουν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα;
Από το 2013 ο χάρτης ΑΟΖ του ΥΠΕΚΑ επί Μανιάτη ορίζει το απώτατο όριο της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, δυστυχώς όμως δεν αξιοποιήθηκε ποτέ ως επίσημη εθνική θέση ούτε διατυπώθηκε επαρκώς στο διεθνές στερέωμα και τελικά δεν χρησιμοποιήθηκε ως βάση απάντησης στο αφήγημα της Τουρκίας. Αλλά και το υποθαλάσσιο καλώδιο Κάσος – Κάρπαθος – Κρήτη – Αίγυπτος, που εντάχθηκε στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό και έχει λάβει χρηματοδότηση παραμένει σε εκκρεμότητα.
Η Ελλάδα –επικαλούμενη ανησυχία να μην προκληθούν εντάσεις με την Τουρκία– καθυστερεί και υπεκφεύγει. Μήπως όμως όλη αυτή η αποφυγή ενεργειών υπό τον φόβο αντιδράσεων μοιάζει με υπαναχώρηση από τα κυριαρχικά μας δικαιώματα; Μήπως επιλέξαμε την αυτοσυγκράτηση επειδή δεν θέλαμε να φανεί ότι διεκδικούμε;
Η Αγκυρα αντίθετα αξιοποιεί κάθε δυνατότητα επιρροής είτε είναι στρατιωτική είτε διπλωματική είτε ενεργειακή. Σχεδιάζει, εφαρμόζει και κατοχυρώνει παρουσία στη Λιβύη και γενικότερα στην ανατολική Μεσόγειο με βήματα σταθερά και σχέδιο. Απεναντίας η Ελλάδα δεν έχει ακόμη οικοδομήσει ένα συνεκτικό πλαίσιο στη βόρεια Αφρική και ούτε έχει μεταφέρει επαρκώς τις εθνικές της θέσεις στο ευρωπαϊκό επίπεδο. Η εξίσωση Ελλάδα – Λιβύη – Τουρκία δεν λύνεται με ευχολόγια και επικοινωνιακές ασκήσεις.
Εδώ πρέπει να μεταφέρουμε το εθνικό αυτό θέμα σε ευρωπαϊκό πρόβλημα: πώς επιτρέπεται σε μια χώρα που παίρνει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση να λαμβάνει χάρτες που παραβιάζουν ελληνικά δικαιώματα; Πώς επιτρέπονται μνημόνια που αγνοούν την ύπαρξη της Κρήτης και των νησιών του Ιονίου και του Αιγαίου;
Αυτό λοιπόν που οφείλουμε να κάνουμε είναι να απαιτήσουμε από την ΕΕ ξεκάθαρες θέσεις για τη Λιβύη, συγκεκριμένους όρους χρηματοδότησης και σεβασμό του διεθνούς δικαίου, προκειμένου να ενισχυθεί η ίδια η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας στην ανατολική Μεσόγειο.
*Βουλευτής Επικρατείας, πρώην υπουργός Εθνικής Αμυνας, επίτιμος αρχηγός ΓΕΕΘΑ
www.documentonews.gr
❝ ετικέτες ❞ #ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ
