• Η επιστολή του ευρωπαίου επιτρόπου στην κυβέρνηση, οι πιέσεις για εμβολιασμό και ο φόβος κυρώσεων την ώρα που τα κρούσματα ευλογιάς αυξάνονται δραματικά.

Όταν γίνεται λόγος για αύξηση κρουσμάτων, οι περισσότεροι θα σκεφτούν μια ακόμα επιδημία ενός ιού που αφορά τους ανθρώπους. Όχι όμως αυτή τη φορά. «Ιδίως από το Πάσχα, οπότε θα αυξηθούν οι μεταφορές των ζώων, αναμένεται να έχουμε ακόμα περισσότερα κρούσματα», σημειώνουν χαρακτηριστικά καλά πληροφορημένες αρμόδιες πηγές του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Το νέο κύμα που προειδοποιούν οι ειδικοί αφορά την ευλογιά των αιγοπροβάτων, με τις εκτιμήσεις να δείχνουν ότι τα κρούσματα το προσεχές διάστημα θα αυξηθούν πολύ περισσότερο σε σχέση με τη χειμερινή περίοδο.

Επιπλέον, οι υψηλές θερμοκρασίες λειτουργούν υπέρ της διασποράς του ιού. Ήδη οι θανατώσεις έχουν φτάσει 472.928 με 2.559 εκτροφές να επηρεάζονται αρνητικά από την κατάσταση, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που έχει δώσει στη δημοσιότητα το αρμόδιο υπουργείο στις 23 Ιανουαρίου 2026. Την ίδια στιγμή, 6 κτηνοτρόφοι έχουν χάσει τη ζωή τους μετά τη σφαγή των κοπαδιών τους, καθώς δεν άντεξαν την δυσβάσταχτη για τους ίδιους απώλεια. Πέρα από τις δραματικές επιπτώσεις στους κτηνοτρόφους, η νόσος ενεργοποιεί αυστηρούς ευρωπαϊκούς κανόνες και φέρνει την Ελλάδα αντιμέτωπη με κρίσιμες αποφάσεις σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τι ακριβώς είναι, όμως, η ευλογιά των αιγοπροβάτων και γιατί θεωρείται τόσο σοβαρή απειλή;

Τι είναι η ευλογιά των αιγοπροβάτων;

Η ευλογιά των αιγοπροβάτων είναι μία νόσος τύπου Α, σύμφωνα με τον ευρωπαϊκό κανονισμό. Αυτός ο τύπος νόσου θεωρείται ότι προέρχεται από τρίτες χώρες εκτός της ΕΕ και απαιτείται η εκρίζωσή του μέσα από μέτρα βιοασφάλειας. Αξίζει να σημειωθεί, ότι η συγκεκριμένη ασθένεια δεν μπορεί να περάσει από τα ζώα στον άνθρωπο. Η κατάταξη της ευλογιάς των αιγοπροβάτων ως νόσου τύπου Α δεν είναι τυπική. Αντίθετα, ενεργοποιεί ένα αυστηρό ευρωπαϊκό πλαίσιο διαχείρισης, το οποίο δεσμεύει τα κράτη-μέλη σε συγκεκριμένες ενέργειες, με στόχο την αποτροπή της διασποράς της νόσου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η παρέκκλιση από αυτές τις δεσμεύσεις επιφέρει άμεσες πολιτικές και διοικητικές συνέπειες στα κράτη μέλη της Ενωσης.

Ουσιαστικά, ο κανονισμός εισάγει ένα ενιαίο σύστημα πρόληψης, επιτήρησης, ελέγχου και εξάλειψης μεταδοτικών ασθενειών των ζώων στην ΕΕ. Περιλαμβάνει υποχρεώσεις αναφοράς, διαγνωστικές απαιτήσεις, ελέγχους στις μετακινήσεις ζώων, και επείγουσες δράσεις σε περίπτωση επιβεβαίωσης νόσων.

Τι λέει η Ευρωπαϊκή Ενωση για τη στάση της ελληνικής κυβέρνησης σχετικά με τη νόσο;

Η επιστολή Βάρχελι

Όσον αφορά τις ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης για την αντιμετώπιση της νόσου, ο ευρωπαίος Επίτροπος, Ολιβέρ Βάρχελι, σε επιστολή του στις 6 Οκτωβρίου του 2025 προς τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστα Τσιάρα, καθιστά σαφές πως είναι πλέον απαραίτητος ο εμβολιασμός κατά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων. Το επιχείρημά του είναι πως τα μέτρα βιοασφάλειας που έχει κληθεί να λάβει η χώρα για την εκρίζωση της νόσου, δεν έχουν καταφέρει να εφαρμοστούν σωστά και να επιλύσουν το πρόβλημα: «Ο εμβολιασμός είναι το μόνο πρόσθετο μέτρο που μπορεί να σταματήσει την εμφάνιση νέων εστιών ΕΑΠ, να περιορίσει την περαιτέρω εξάπλωση στην υπόλοιπη Ελλάδα και να μειώσει τον αριθμό ζώων που πρέπει να θανατωθούν», σημειώνει χαρακτηριστικά ο Επίτροπος. Συμπληρώνει δε, πως «η εμπειρία, η επιστήμη και η κτηνιατρική εξειδίκευση υποστηρίζουν περαιτέρω την ανάγκη προσφυγής στον εμβολιασμό στην Ελλάδα αυτήν τη στιγμή».

Στην επιστολή του ο Ολιβέρ Βάρχελι αναφέρει πως δεν είναι πρώτη φορά που η χώρα μας έρχεται αντιμέτωπη με τη συγκεκριμένη νόσο. Συγκεκριμένα την περίοδο του 1987-1988 κλήθηκε να αντιμετωπίσει το ίδιο ζήτημα «με επιτυχή αποτελέσματα, που οδήγησαν τον τερματισμό της χρήσης εμβολίων για την ΕΑΠ το 1992».

Ακόμα, τονίζεται εμφατικά πως «η αποστολή εμπειρογνωμόνων της Κτηνιατρικής Ομάδας Εκτακτης Ανάγκης της ΕΕ (EUVET) τον Μάιο του 2025 συνέστησε ρητά και έντονα τον εμβολιασμό».

«Θα ήθελα επίσης να υπενθυμίσω πως ενόψει της επιταχυνόμενης επιδείνωσης της κατάστασης της ΕΑΠ στην Ελλάδα, που δεν έχει παρατηρηθεί πρόσφατα σε κανένα άλλο κράτος-μέλος που αντιμετωπίζει την ΕΑΠ, οι μεταφορές μικρών μηρυκαστικών σε άλλες χώρες απαγορεύονται επί του παρόντος από το σύνολο της ελληνικής επικράτειας έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025», υπογραμμίζει ο ευρωπαίος Επίτροπος. Ενώ προειδοποιεί πως αν δεν ληφθούν άμεσα τα απαραίτητα μέτρα αντιμετώπισης της κατάστασης, (σ.σ. εν προκειμένω ο εμβολιασμός) θα υπάρξουν επιπρόσθετες κυρώσεις.

Ο Ολιβέρ Βάρχελι καταλήγει: «Θα ήθελα επίσης να τονίσω, πως αν η Ελλάδα δεν διαχειριστεί σωστά την κατάσταση, είναι υποχρέωση της Επιτροπής να διασφαλίσει πως όλα τα απαραίτητα μέτρα έχουν ληφθεί, για την προστασία των άλλων κρατών μελών και για την προστασία των οικονομικών συμφερόντων της Ενωσης».

Οι συστάσεις της EFSA

Η EFSA (Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων) είναι ένας ανεξάρτητος επιστημονικός οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο ρόλος της είναι να παρέχει επιστημονικές γνωμοδοτήσεις για την ασφάλεια τροφίμων και ζωοτροφών, αλλά και να αξιολογεί κινδύνους που σχετίζονται με τα τρόφιμα και τις ζωοτροφές, την υγεία και την ευζωία των ζώων, τη φυτοπροστασία και τη φυτική υγεία, τις ζωονόσους και τις ασθένειες που μεταδίδονται από τα ζώα στον άνθρωπο.

Στη 2η Συνεδρίαση της Ομάδας Εργασίας για την ευλογιά των αιγοπροβάτων, η οποία έλαβε χώρα στις 24 Νοεμβρίου 2025 στην οποία συμμετείχαν οι: Paolo Calistri, Nick DeRegge, Tsviatko Alexandrov, Simon Gubbins, και προέδρευε ο Alessandro Broglia, καθώς πήραν μέρος εκπρόσωποι από την ελληνική και τη βουλγάρικη πλευρά αναφέρθηκε η αποτελεσματικότητα του εμβολίου κατά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.

Πριν αναφερθούμε στις συστάσεις της εν λόγω Αρχής για τη χώρα και την αντιμετώπιση της ζωονόσου, αξίζει να σημειωθεί ότι η Βουλγαρία έχει κληθεί να αντιμετωπίσει το ίδιο ζήτημα. Μάλιστα, η βουλγάρικη κυβέρνηση έχει αιτηθεί και έχει προμηθευτεί το εμβόλιο από την Ευρωπαϊκή Ενωση μετά τον εντοπισμό πολύ λιγότερων κρουσμάτων.

«Τα δεδομένα των κρουσμάτων στην Ελλάδα είναι μεροληπτικά λόγω καθυστερημένης ανίχνευσης και πολλαπλών εισαγωγών. Τα δεδομένα του 2025 θεωρούνται προβληματικά, καθώς το υφιστάμενο kernel μοντέλο υπερεκτιμά τη διασπορά», σημειώνεται στα πρακτικά.

Αναλυτικά, το μοντέλο kernel, για τη διασπορά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων είναι ένα επιδημιολογικό μαθηματικό μοντέλο που περιγράφει πώς μειώνεται η πιθανότητα μετάδοσης της νόσου όσο αυξάνεται η απόσταση μεταξύ μολυσμένης και ευπαθούς εκτροφής. Ο όρος kernel αναφέρεται σε μια συνάρτηση απόστασης που δίνει την πιθανότητα ή ένταση μετάδοσης της νόσου, ως συνάρτηση της γεωγραφικής απόστασης μεταξύ δύο εκμεταλλεύσεων. Στην περίπτωση της συγκεκριμένης ασθένειας, η οποία μεταφέρεται είτε με άμεση επαφή των ζώων, είτε με έμμεση (σ.σ. από τον άνθρωπο, τον εξοπλισμό, αερογενώς σε μικρές αποστάσεις), το μοντέλο αυτό δεν παρακολουθεί ζώο–ζώο, αλλά εκτροφή–εκτροφή. Χρησιμοποιείται για να εκτιμηθεί η ακτίνα κινδύνου γύρω από μια εστία, καθώς και να υποστηριχθούν μέτρα όπως: α. ζώνες προστασίας / επιτήρησης, β. προληπτική θανάτωση, και γ. περιορισμοί μετακίνησης.

Παράλληλα, στα πρακτικά της EFSA επισημαίνεται για την Ελλάδα πως: «πιθανότατα απαιτείται εμβολιασμός σε εθνικό επίπεδο λόγω της ευρείας διασποράς». Στόχος αυτού του μέτρου είναι: «η μείωση της κυκλοφορίας του ιού και η πορεία προς την εκρίζωση». Προστίθεται δε, πως είναι «αποδεκτή η μοντελοποίηση του σεναρίου “χειρότερης περίπτωσης”, με σαφείς επισημάνσεις για πιθανή υπερεκτίμηση».

Σημαντική αναφορά γίνεται και στην αποτελεσματικότητα του εμβολίου, «Η βιβλιογραφία και οι δοκιμές δείχνουν αποτελεσματικότητα μεταξύ 90-100%».

Location: Webconference Attendees: oWorking Group Members: Paolo Calistri, Nick DeRegge, Tsviatko Alexandrov, Simon Gubbins oEFSA: Alessandro Broglia(chair) I.Welcome and apologies for absence The Chair welcomed the participants. II.Adoption of agenda The agenda was adopted without changes. III.Declarations of Interest of Working Groups members In accordance with EFSA’s Policy on Independence1 and the Decision of the Executive Director on Competing Interest Management2, EFSA screened the Annual Declarations of Interest filled out by the Working Group members invited to the present meeting. No Conflicts of Interest related to the issues discussed in this meeting have been identified during the screening process, and no interests were declared orally by the members at the beginning of this meeting. IV.Agreement of the minutes of the 1st Working Group meeting held on 17 November 2025, via web-conference The minutes of the 1st Working Group meeting were agreed by written procedure on 21st November 2025. V.Scientific topics for discussion Main Topics discussed 1.Modelling of Disease Spread1 https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/corporate_publications/files/independence-policy-2024.pdf2https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/corporate_publications/files/decision-ed-on-competing-interest-management-2024.pdfSCIENTIFIC PANEL ON ANIMAL HEALTH AND WELFARE2nd Working Group meeting on Sheep and goat pox 24 November 2025 14:00-18:00 MINUTES – Agreed on 25 November2025

Για ποιους λόγους η ελληνική κυβέρνηση συνεχίζει να αρνείται τον εμβολιασμό για την ευλογιά των αιγοπροβάτων;

Από την επιστολή του Ολιβέρ Βάρχελι, καθώς και από τα πρακτικά της συνεδρίασης της EFSA, προκύπτει πως η Ευρωπαϊκή Ενωση κρίνει απαραίτητο πλέον τον εμβολιασμό. Η ελληνική κυβέρνηση, ωστόσο εστιάζει την αρνητική της στάση σε δύο παραμέτρους, αφενός στο γεγονός ότι το εμβόλιο δεν είναι εγκεκριμένο, αφετέρου στον ενδεχόμενο περιορισμό των εξαγωγών σε ένα από τα σημαντικότερα προϊόντα εξαγωγής, τη φέτα.

Ειδικότερα, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων στις 22 Ιανουαρίου του 2026 εξέδωσε 10 ερωτήσεις και απαντήσεις για απέναντι στην παραπληροφόρηση για την ευλογιά των αιγοπροβάτων. Μεταξύ αυτών αναφέρεται ότι «ο εμβολιασμός οδηγεί σε απώλεια του καθεστώτος “ελεύθερης χώρας” για την ανάκτηση του οποίου απαιτούνται πολλά χρόνια και θα έχει επιπτώσεις σε μεγάλες αγορές χωρών όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς κλπ», (σ.σ. δεν αναφέρεται η ΕΕ στην οποία παρατηρούνται οι περισσότερες εξαγωγές της χώρας).

Ακόμα, εξηγείται πως: «Τα 400.000 εμβόλια που υπάρχουν στην τράπεζα εμβολίων της ΕΕ, είναι ιορδανικά, καλύπτουν μόνο το 60% του «πληθυσμού» που εμβολιάζεται και εμπεριέχουν ζωντανό στέλεχος του ιού, που σημαίνει περαιτέρω μετάδοση. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί δε, με ευθύνη του κάθε κράτους – μέλους, μόνο ως έσχατη λύση και χωρίς να αίρει την ανάγκη θανάτωσης των ζώων».

Τι είναι το μη εγκεκριμένο εμβόλιο;

«Μη εγκεκριμένο εμβόλιο σημαίνει ότι δεν είναι ελεύθερο στην αγορά. Δηλαδή, ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να το αγοράσει η ίδια από της φαρμακοβιομηχανίες», διευκρινίζουν καλά πληροφορημένες αρμόδιες πηγές του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Επίσης, όπως αναφέρει ο ΕΟΦ, αλλά και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων, δεν έχουν δοθεί σε πλήρη κυκλοφορία τα εμβόλια που υπάρχουν για την ευλογιά.

Η επίσημη σελίδα της Κομισιόν σημειώνει ακόμα, πως σε ό,τι αφορά τις μεταδοτικές ζωικές νόσους, και ειδικά για την περίπτωση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων ισχύει ότι: «ο εμβολιασμός μπορεί να επιτραπεί υπό ορισμένες προϋποθέσεις», στις οποίες όπως φαίνεται από τις προτροπές των αρμοδίων φορέων της Ενωσης έχει επέλθει η χώρα.

Θέμα «φέτα»

Ο ευρωπαίος Επίτροπος στην επιστολή του τονίζει πως αν η Ελλάδα δε συμμορφωθεί στις προτροπές του για εμβολιασμό, θα επέλθουν νέες κυρώσεις, στις οποίες θα περιοριστούν οι εξαγωγές κάθε ζωικού προϊόντος που προέρχεται από αιγοπρόβατα, συμπεριλαμβανομένης και της φέτας.

Την ίδια ώρα, από τον Αύγουστο του 2024 έως και τις 19 Δεκεμβρίου 2025 καταγράφηκαν 1.985 επιβεβαιωμένα κρούσματα ευλογιάς αιγοπροβάτων σε 2.449 εκτροφές σε όλη τη χώρα. Οι θανατώσεις αιγοπροβάτων δε, ανήλθαν σε 450.233 στο πλαίσιο εφαρμογής των προβλεπόμενων υγειονομικών πρωτοκόλλων , σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Επιστημονικής Επιτροπής Διαχείρισης και Ελέγχου της Ευλογιάς (ΕΕΕΔΕΕ). Σύμφωνα με το ηλεκτρονικό πληροφοριακό σύστημα της Ευρωπαϊκής Ενωσης ADIS, που χρησιμοποιείται από τις αρμόδιες κτηνιατρικές αρχές των κρατών-μελών, για την υποχρεωτική δήλωση εστιών σοβαρών μεταδοτικών ζωικών νοσημάτων, όπως η ευλογιά αιγοπροβάτων, καταγράφονται συνολικά 213.

Αξίζει να αναφερθεί ότι η επιτυχία των ελληνικών τυριών ΠΟΠ συμβάλει σε μία θετική εικόνα στο διεθνές εμπόριο. Ειδικότερα, η σταθερά ισχυρή θέση της φέτας και των λοιπών ελληνικών τυριών στις διεθνείς αγορές επιβεβαιώνουν τα πιο πρόσφατα στοιχεία εξαγωγών. Το 2025, τα τυριά κατατάσσονται στην 4η θέση ανάμεσα στα top 100 ελληνικά εξαγόμενα προϊόντα, διατηρώντας την ίδια υψηλή θέση που κατείχαν και το 2024.

Σύμφωνα με τον Πανελλήνιο Σύνδεσμο Εξαγωγέων, η αξία των εξαγωγών (Κωδ.ΤΔΑΕ: 02499’) ανήλθε το 2025 στα 839,6 εκατ. ευρώ, έναντι 770,6 εκατ. ευρώ το 2024, καταγράφοντας αύξηση κατά 69,0 εκατ. ευρώ ή +9,0%. Παράλληλα, αυξημένη ήταν και η εξαγόμενη ποσότητα, η οποία έφτασε τους 109.236,9 τόνους το 2025 από 98.306,3 τόνους το 2024, γεγονός που αποτυπώνει τη διεύρυνση της ζήτησης για ελληνικά τυριά στις διεθνείς αγορές. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και του ΥΠΑΑΤ, το 2024 οι εξαγωγές τυριών ανήλθαν σε 977,7 εκατ. ευρώ, ξεπερνώντας τις εισαγωγές (715,0 εκατ. ευρώ). Η θετική τάση συνεχίστηκε και στο 11μηνο του 2025, με τις εξαγωγές να υπερβαίνουν το 1 δισ. ευρώ.

Όλα αυτά τα στοιχεία καταγράφονται, ενώ έχουν πραγματοποιηθεί πάνω από 400.000 θανατώσεις ζώων. Αυτό δείχνει ότι από τη μία πλευρά, πως ενώ το ζωικό κεφάλαιο μειώνεται, από την άλλη πλευρά όμως, τα παράγωγά του αυξάνονται. Συμπεριλαμβανομένης και της φέτας, η οποία βρίσκεται στην κορυφή των εξαγόμενων τυριών (σ.σ. η φέτα παρασκευάζεται αποκλειστικά από πρόβειο ή κατσικίσιο γάλα, σε αναλογία τουλάχιστον 70% και έως 30%, αντίστοιχα). Σε σχετική ερώτηση για την αύξηση του γάλακτος από αιγοπρόβατα, ενώ τα ίδια τα ζώα μειώνονται, κυβερνητικές απαντούν πως οι θανατώσεις πραγματοποιούνται σε μη παραγωγικά ζώα.

Ωστόσο, κτηνοτρόφοι μιλώντας στο «Βήμα» διαψεύδουν αυτόν τον ισχυρισμό, ενώ οι άνθρωποι της αγοράς βλέπουν τους αριθμούς και δυσανασχετούν. Επομένως, εγείρεται το ερώτημα εάν γίνονται εισαγωγές γάλακτος από άλλες χώρες, ή χρησιμοποιούνται υποκατάστατα. Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχουν ενδοιασμοί ως προς την ΠΟΠ προέλευση των συγκεκριμένων τυριών.

Η υψηλή εμπορική αξία αυτών των προϊόντων όμως, και η ανάγκη για παραγωγή, τα μετατρέπει σε έναν ελκυστικό στόχο νοθείας.

Πρόσφατη έρευνα του ΕΚΠΑ του Τμήματος Χημείας αποκάλυψε νοθεία σε τυριά και γαλακτοκομικά προϊόντα που έλεγξαν μέσω της μεθόδου DNA. Οι ερευνητές ανέλυσαν 74 γαλακτοκομικά προϊόντα, από τα οποία 42 ήταν τυριά (φέτα, λευκά άλμης, κίτρινα, βαρελίσια, ΠΟΠ κ.ά.). Χρησιμοποίησαν ανάλυση DNA (Touchdown PCR), η οποία εντοπίζει ίχνη αγελαδινού DNA, ακόμα κι αν το γάλα έχει υποστεί έντονη επεξεργασία (ωρίμανση, αλάτι, θερμότητα). Ειδικότερα, μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορεί να ανιχνεύσει νοθεία από 1% έως 5%, ανάλογα το είδος τυριού.

Μέσα από τη συλλογή που έγινε αποκαλύφθηκε νοθεία σε κατσικίσια τυριά, συγκεκριμένα 2 στα 9 εμφάνισαν μη δηλωμένη παρουσία αγελαδινού DNA, με τους ερευνητές να επισημαίνουν ότι σε χαμηλά ποσοστά αυτό μπορεί να οφείλεται και σε επιμόλυνση κατά την παραγωγή. Τα κατσικίσια προϊόντα είναι πιο ευάλωτα, καθώς το κατσικίσιο γάλα είναι ακριβότερο και παράγεται σε μικρότερες ποσότητες. Επιπλέον, εντοπίστηκε αγελαδινό DNA σε βαρελίσια τυριά, όπως μυζήθρα, μανούρι και γραβιέρα Κρήτης, τα οποία παρασκευάζονται από πρόβειο, ή και κατσικίσιο γάλα. Σε μία περίπτωση, το τυρί δεν περιείχε καθόλου πρόβειο ή κατσικίσιο γάλα, παρά μόνο αγελαδινό, παρότι η ετικέτα έλεγε το αντίθετο.

Στην περίπτωση της φέτας, η έρευνα δεν εντόπισε νοθεία με αγελαδινό γάλα· ωστόσο, σε 10 από τα 17 δείγματα, παρότι η ετικέτα ανέφερε χρήση μίγματος πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος, δεν ανιχνεύθηκε κατσικίσιο DNA, γεγονός που θέτει ζήτημα ακρίβειας της επισήμανσης, παρότι ο κανονισμός επιτρέπει η φέτα να μην προέρχεται αποκλειστικά από πρόβειο γάλα.

DNA-based detection of milk adulteration in dairy products from the Greek marketFoteini Roumania, Maria-Christina Serdaria, Nikolaos S. Thomaidisb, Marilena Dasenakia,*, Athina Markoub,**aLaboratory of Food Chemistry, Department of Chemistry, National and Kapodistrian University of Athens, Zografou, 15771, Athens, GreecebLaboratory of Analytical Chemistry, Department of Chemistry, National and Kapodistrian University of Athens, 15771, Athens, GreeceARTICLE INFOKeywords:Milk adulterationDairy productsBovineGoatSheepPCRABSTRACTMilk adulteration, particularly the undeclared addition of cow’s milk to higher-value sheep and goat dairy products, poses significant health, economic, and regulatory challenges. Given the central role of small-ruminant dairy production in Greece—one of Europe’s largest producers of sheep and goat milk—monitoring authenticity is critical for protecting both consumers and the national agri-food economy. In response to growing global demand and increasing incidents of fraud, this study conducted the first comprehensive survey of milk authenticity in the Greek market using an optimized and validated TD-PCR protocol. Three DNA extraction kits were evaluated using spiked cheese and yogurt samples, with the automated Maxwell RSC system (Promega) showing the highest recovery efficiency and minimal contamination risk. The TD-PCR method achieved high sensitivity, with a limit of detection as low as 1 % cow DNA in yogurt and up to 5 % in cheese matrices. Analysis of 74 commercial dairy products revealed widespread adulteration, particularly in goat yogurts (40 %) and cheeses (40 %), as well as in three kefirs and several mixed and whey-based cheeses. Notably, only 7 out of 17 feta samples contained detectable goat DNA, suggesting possible mislabeling. Overall, the developed approach provides a robust and scalable molecular tool for routine authenticity testing, supporting regulatory enforce-ment, fair trade, and consumer confidence in Greek dairy products.1. IntroductionDemand for milk and dairy products has risen due to their nutritional benefits, according to a recent review by the Food and Agriculture Or-ganization (FAO). Key drivers of this demand include rising incomes, population growth, urbanization, and evolving dietary preferences. Nevertheless, the increasing production costs and the impacts of climate change have contributed to an anticipated decline in dairy production across Europe (FAO, 2022). Studies indicate that milk is the second most commonly adulterated food product, surpassed only by olive oil (Ionescu et al., 2023). The most prevalent form of adulteration involves mixing cheaper cow’s milk with more expensive and higher-quality milks from buffalo, sheep and goat (Giglioti et al., 2022).Milk adulteration has significant economic consequences, including unfair competition and mislabeling, while also poses health risks to consumers particularly those with allergies to specific milk proteins (Ortega et al., 2016). Furthermore, it undermines the integrity and reputation of traditional cheeses with Protected Designation of Origin (PDO) and Protected Geographical Indication (PGI), as defined by Commission Regulation (EC) 1151/2012, which specifies the required animal species and/or quantities (Kritikou et al., 2022; Tsakali et al., 2019).Dairy production from small ruminants constitutes a key pillar of the Greek agri-food sector and rural economy. Greece ranks among the top producers of sheep and goat milk in the European Union, contributing approximately 20 % and 25 % of the total EU output, respectively (Eurostat, 2024). Feta cheese, protected under PDO status, accounts for more than 70 % of the country’s total cheese production, with an esti-mated annual market value exceeding €400 million and substantial export activity. The high economic value and strong international de-mand for authentic Greek sheep and goat dairy products make them particularly vulnerable to adulteration with cheaper cow’s milk. Consequently, ensuring product authenticity is essential not only for consumer protection but also for safeguarding the integrity, reputation, * Corresponding author. Laboratory of Food Chemistry Dept of Chemistry, University of Athens, 15771, Athens, Greece.** Corresponding author. Laboratory of Analytical Chemistry Dept of Chemistry, University of Athens, 15771, Athens, Greece.E-mail addresses: mdasenaki@chem.uoa.gr(M. Dasenaki), atmarkou@chem.uoa.gr(A. Markou). Contents lists available at ScienceDirectFood Controljournal homepage: www.elsevier.com/locate/foodconthttps://doi.org/10.1016/j.foodcont.2025.111907Received 8 October 2025; Received in revised form 22 November 2025; Accepted 7 December 2025 FoodControl183 (2026) 111907Availableonline8December20250956-7135/©2025TheAuthors.PublishedbyElsevierLtd.ThisisanopenaccessarticleundertheCCBYlicense ( http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ ).

Η ευλογιά των αιγοπροβάτων και ο ΟΠΕΚΕΠΕ

Ακόμα, μία σημαντική παράμετρος για τον εμβολιασμό των ζώων κατά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων είναι η καταμέτρηση όλου του αντίστοιχου ζωικού κεφαλαίου. Το 2024, στον ΟΣΔΕ δηλώθηκαν 15.891.882 εκατομμύρια αιγοπρόβατα, τα οποία επιδοτήθηκαν από τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Την ίδια χρονική περίοδο, η ΕΛΣΤΑΤ καταμέτρησε 10.350.915. Αυτό δημιουργεί έναν αποκλεισμό της τάξεως 5.540.967.

Αυτή τη διαφορά των 5,5 εκατομμυρίων οφείλεται είτε στην υπερδήλωση που συνέβαινε στον Οργανισμό, κάτι που εξετάζεται μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου, είτε διαφορετικών μεθόδων καταγραφής.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Πειραιάς, 25 Ιουνίου 2025ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗΕΡΕΥΝΕΣ ΖΩΙΚΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ (Χοίρων-Βοοειδών-Προβάτων-Αιγών): ΕΤΟΣ 2024 Από την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) ανακοινώνονται τα αποτελέσματα των Ερευνών Ζωικού Κεφαλαίου (Χοίρων, Βοοειδών, Προβάτων και Αιγών) για το έτος 2024. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των ερευνών ζωικού κεφαλαίου, κατά το χρονικό διάστημα 2023 -2024, παρατηρούνται οι ακόλουθες μεταβολές ως προς τον αριθμό των ζώων και των εκμεταλλεύσεων. Ο αριθμός των βοοειδών1 μειώθηκε κατά 6,8% το 2024 σε σχέση με το 2023. Συγκεκριμένα, ο αριθμός των βοοειδών ανήλθε σε 595.153 ζώα το 2024 έναντι 638.822 ζώων το 2023 (Πίνακας 1, Γράφημα 1α). Αντίστοιχα, μείωση παρατηρείται στον αριθμό των εκμεταλλεύσεων που εκτρέφουν βοοειδή κατά 6,0% το 2024 σε σχέση με το 2023. Συγκεκριμένα, ο αριθμός των εκμεταλλεύσεων που εκτρέφουν βοοειδή ανήλθε σε 9.499 εκμεταλλεύσεις το 2024 έναντι 10.107 εκμεταλλεύσεων το 2023 (Πίνακας 1, Γράφημα 2α). Ο αριθμός των χοίρων αυξήθηκε κατά 1,9% το 2024 σε σχέση με το 2023. Συγκεκριμένα, ο αριθμός των χοίρων ανήλθε σε 786.156 ζώα το 2024 έναντι 771.480 ζώων το 2023 (Πίνακας 1, Γράφημα 1α). Αντίθετα, μείωση κατά 11,1% παρατηρείται το 2024 σε σχέση με το 2023, στον αριθμό των εκμεταλλεύσεων που εκτρέφουν χοίρους. Συγκεκριμένα, ο αριθμός των εκμεταλλεύσεων που εκτρέφουν χοίρους ανήλθε σε 4.287 εκμεταλλεύσεις το 2024 έναντι 4.823 εκμεταλλεύσεων το 2023 (Πίνακας 1, Γράφημα 2α). Ο αριθμός των προβάτων μειώθηκε κατά 2,8% το 2024 σε σχέση με το 2023. Συγκεκριμένα, ο αριθμός των προβάτων ανήλθε σε 7.774.172 ζώα το 2024 έναντι 7.994.140 ζώων το 2023 (Πίνακας 1, Γράφημα 1β). Επίσης, μείωση παρατηρείται στον αριθμό των εκμεταλλεύσεων που εκτρέφουν πρόβατα κατά 2,0% το 2024 σε σχέση με το 2023. Συγκεκριμένα, ο αριθμός των εκμεταλλεύσεων που εκτρέφουν πρόβατα ανήλθε σε 52.640 εκμεταλλεύσεις το 2024 έναντι 53.710 εκμεταλλεύσεων το 2023 (Πίνακας 1, Γράφημα 2β). Πληροφορίες για μεθοδολογικά θέματα:Διεύθυνση Στατιστικών Γεωργίας, Κτηνοτροφίας, Αλιείας και Περιβάλλοντος Τμήμα Γεωργικών Εισροών-Εκροών και Δεικτών Οικονομάκου Μαρία Τηλ: 213 135 2053 E-mail: m.oikonomakou@statistics.gr1Στα βοοειδή περιλαμβάνονται και τα βουβάλια.Πληροφορίες για παροχή δεδομένων: Τηλ.: 213 135 2022, 2308, 2310 E-mail: data.dissem@statistics.gr

«Δεν υπάρχει προσωπικό να κάνει το εμβόλιο»

Σημαντικό ρόλο για τον εμβολιασμό διαδραματίζει και η ύπαρξη ενός εξειδικευμένου προσωπικού που θα τον πραγματοποιήσει. Όπως χαρακτηριστικά δηλώνουν στο «Βήμα», καλά πληροφορημένες αρμόδιες πηγές του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, οι δημόσιοι κτηνίατροι είναι πολύ λιγότεροι συγκριτικά ακόμα και με τα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Παράλληλα, το εν λόγω ζήτημα τονίζεται στη «Διαρκής Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου» στις 6 Νοεμβρίου του 2025, στην οποία η ημερήσια διάταξη αναφερόταν: «Συνέχιση της επεξεργασίας και εξέτασης του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων “Κύρωση της από 23.10.2025 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου «Επείγουσες ρυθμίσεις για τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και την αντιμετώπιση της ζωονόσου της ευλογιάς» (Α’ 183) και συναφείς διατάξεις”», κατά την οποία τοποθετήθηκαν και εκπρόσωποι αρκετών αρμόδιων φορέων (σ.σ. οπτικοακουστικό υλικό από τη συνεδρίαση εδώ).

Σε αυτή τη συνεδρίαση οι περισσότεροι φορείς που τοποθετήθηκαν τόνισαν την ανάγκη πρόσληψης προσωπικού. Κάποιοι μάλιστα, ανέφεραν ως λύση την πρόσληψη ενός κτηνιάτρου εκτροφής, ωστόσο σε αυτή την περίπτωση τίθεται το ζήτημα της «σύγκρουσης συμφερόντων», καθώς ο κάθε κτηνοτρόφος θα έχει τον δικό του ιατρό.

Η Κωνσταντίνα Τασιούδη, Αναπληρώτρια Προϊσταμένη του Εθνικού Εργαστηρίου, τόνισε ότι το 2024 εξειδικευμένο προσωπικό γύρω από τις ζωονόσους, το οποίο έχει εμπειρία στο χώρο, αλλά και στην ασθένεια της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, μετακινήθηκε σε άλλες υπηρεσίες. Ενώ ανέφερε χαρακτηριστικά, πως (σ.σ. τουλάχιστον μέχρι την ημέρα της συνεδρίασης) το φόρτο εργασίας του Εργαστηρίου είναι ιδιαίτερα αυξημένο και τα αποτελέσματα των εξετάσεων βγαίνουν όσο το δυνατότερο άμεσα γίνεται χάρη στο «φιλότιμο και το υψηλό ποσοστό ευθύνης» που νιώθουν οι άνθρωποι που εργάζονται εκεί.

Καλά πληροφορημένες αρμόδιες πηγές του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων επιβεβαιώνουν τις δηλώσεις αυτές και πρόσθεσε ότι οι κτηνίατροι του δημοσίου δεν λαμβάνουν καν βαρέα και ανθυγιεινά ένσημα, όπως συμβαίνει σε άλλα επαγγέλματα ακόμα και στον δημόσιο τομέα.

Αξίζει να σημειωθεί πως το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΓΕΩΤΕΕ), εκπροσωπήθηκε από τη Βασιλική Ζαφειροπούλου, μέλος του ΔΣ, η οποία επεσήμανε ότι το Επιμελητήριο είναι ο «επίσημος σύμβουλος της Πολιτείας», σχετικά με τα ζητήματα του πρωτογενούς τομέα παραγωγής, όμως «δε συμμετέχει στην Επιτροπή των Ειδικών για τον Ελεγχο της Ευλογιάς με επιλογή του ΥΠΑΑΤ (σ.σ. Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων)».

Ανάμεσα στους εκπροσώπους των αρμόδιων φορέων που μίλησαν στη συνεδρίαση ήταν ο Νικόλαος Κακαβάς, Πρόεδρος της ΠΟΓΕΔΥ (Πανελλήνια Ομοσπονδία Γεωτεχνικών Δημοσίων Υπαλλήλων), ο οποίος τοποθετήθηκε και ως εκπρόσωπος της Πανελλήνιας Ενωσης Κτηνιάτρων Δημόσιων Υπαλλήλων, τονίζοντας πως: «ο Επίτροπος θα σας επιβάλει τον εμβολιασμό, όχι για να καταστρέψετε τον ελληνικό πρωτογενή τομέα παραγωγής, αλλά γιατί αποτύχατε στην αντιμετώπιση της ευλογιάς».

www.tovima.gr

❝ ετικέτες ❞ #ΕΥΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΒΑΤΩΝ