Η Ελλάδα, στο αφήγημα του Μασκ, δεν είναι απλώς μια χώρα. Είναι καθρέφτης
Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr
Η επίθεση στον Κρίστοφερ Νόλαν για την «Οδύσσεια» δεν είναι η πρώτη φορά που ο Έλον Μασκ παρεμβαίνει σε θέμα με ελληνικό φορτίο.
Δεν έχει ελληνική καταγωγή, δεν είναι ιστορικός, ούτε κλασικιστής. Και όμως, τα τελευταία χρόνια επιστρέφει ξανά και ξανά σε θέματα με έντονο ελληνικό αποτύπωμα. Από την αρχαία Ελλάδα και τον Επαμεινώνδα έως την Κωνσταντινούπολη και την πληθυσμιακή γήρανση, ο ισχυρότερος επιχειρηματίας του πλανήτη μοιάζει να αντιμετωπίζει την Ελλάδα όχι απλώς ως ιστορική αναφορά, αλλά ως πεδίο πολιτισμικής μάχης.
Η πιο πρόσφατη αφορμή ήταν η πολυσυζητημένη κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν. Ο Μασκ επιτέθηκε δημόσια στις επιλογές casting της ταινίας, με αφορμή τη συμμετοχή της Λουπίτα Νιόνγκο (πιθανότατα στον ρόλο της Ωραίας Ελένης), υποστηρίζοντας ότι ο Νόλαν υποχωρεί στις απαιτήσεις της πολιτικής ορθότητας και των woke κριτηρίων για ένα Όσκαρ ή άλλο βραβείο.
Σύμφωνα με το Entertainment Weekly, ο Μασκ είχε ήδη από τον Φεβρουάριο κατηγορήσει τον Νόλαν ότι «έχασε την ακεραιότητά του» εξαιτίας της συγκεκριμένης επιλογής, ενώ τις τελευταίες ημέρες επανήλθε, σχολιάζοντας ότι ο σκηνοθέτης «θέλει τα βραβεία».
Από την «Οδύσσεια» στον πολιτισμικό πόλεμο
Η παρέμβαση του Μασκ για την «Οδύσσεια» δεν αφορά μόνο μια κινηματογραφική διαφωνία. Εντάσσεται σε έναν ευρύτερο πολιτισμικό πόλεμο για το ποιος έχει το δικαίωμα να αφηγείται, να ερμηνεύει και να «εκσυγχρονίζει» τα μεγάλα έργα της δυτικής παράδοσης.
Το Entertainment Weekly αναφέρει ότι ο Μασκ συμφώνησε με αναρτήσεις που χαρακτήριζαν τον Νόλαν «ρατσιστή απέναντι στους Έλληνες και την πολιτιστική τους κληρονομιά», ενώ επέκρινε και ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες για τον ρόλο του Έλιοτ Πέιτζ στην ταινία.
Έτσι, ο Μασκ εμφανίστηκε για ακόμη μία φορά ως υπερασπιστής μιας συγκεκριμένης εκδοχής της δυτικής κληρονομιάς — και στην προκειμένη περίπτωση της ελληνικής μυθολογίας.
Το δημογραφικό: Το «καμπανάκι» για την Ελλάδα
Δεν είναι όμως η πρώτη φορά που στρέφει το βλέμμα του στην Ελλάδα.
Τον Απρίλιο του 2024, ο Μασκ σχολίασε ότι η Ελλάδα είναι μία από τις χώρες που βιώνουν «πληθυσμιακή κατάρρευση» λόγω χαμηλής γεννητικότητας. Τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιάς επανήλθε, γράφοντας στο Χ: «Ουάου, σχεδόν διπλάσιοι άνθρωποι πέθαναν από όσους γεννήθηκαν στην Ελλάδα», αναφερόμενος σε στοιχεία για τις γεννήσεις και τους θανάτους στη χώρα.
Σε αυτή την περίπτωση, η ανησυχία του δεν ήταν αβάσιμη. Το Reuters είχε μεταδώσει ότι η Ελλάδα σχεδιάζει να δαπανήσει 20 δισ. ευρώ έως το 2035 για την αντιμετώπιση της χαμηλής γεννητικότητας, ενώ η γονιμότητα στη χώρα βρίσκεται στο 1,3 – ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, το εργατικό δυναμικό της Ελλάδας μπορεί να μειωθεί κατά 50% έως το 2100, με την παραγωγή να υποχωρεί κατά 31%.
Για τον Μασκ, που μιλά συχνά για τον κίνδυνο παγκόσμιας δημογραφικής κατάρρευσης, η Ελλάδα φαίνεται να λειτουργεί σαν χαρακτηριστικό παράδειγμα του προβλήματος: μια χώρα με τεράστιο ιστορικό βάρος, αλλά με πληθυσμό που γερνά και συρρικνώνεται.
Η Κωνσταντινούπολη και η οργή στην Τουρκία
Υπάρχει και η Κωνσταντινούπολη. Το 2022, ο Μασκ ανήρτησε ένα meme για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, με αναφορά στο 1453 και στην περίφημη «ανοιχτή πύλη». Η ανάρτηση προκάλεσε αντιδράσεις στην Τουρκία, με τη Hurriyet Daily News να γράφει ότι Τούρκοι ιστορικοί επέκριναν τον Μασκ επειδή άφηνε να εννοηθεί ότι η Πόλη κατακτήθηκε εξαιτίας μιας ξεχασμένης πύλης.
Σε κάθε περίπτωση ο Μασκ δεν έκανε μια ουδέτερη ιστορική αναφορά. Άγγιξε ένα από τα πιο φορτισμένα σύμβολα.
Ο Επαμεινώνδας και το κόμμα που θα «έσπαγε» το σύστημα
Η αρχαία Ελλάδα εμφανίστηκε και στην πολιτική φαντασία του Μασκ.
Όταν ανακοίνωσε την πρόθεσή του να δημιουργήσει το America Party, επικαλέστηκε τον Επαμεινώνδα και τη μάχη των Λεύκτρων. Ο Μασκ χρησιμοποίησε το παράδειγμα του Θηβαίου στρατηγού που έσπασε την κυριαρχία των Σπαρτιατών, μιλώντας για «εξαιρετικά συγκεντρωμένη δύναμη σε ένα ακριβές σημείο του πεδίου μάχης» ώστε να σπάσει το αμερικανικό δικομματικό σύστημα.
Η αναλογία είναι χαρακτηριστική του τρόπου με τον οποίο σκέφτεται και επικοινωνεί ο Μασκ: ιστορία ως στρατηγικό meme, αρχαιότητα ως manual σύγκρουσης, πολιτική ως πεδίο μάχης.
