Μια Λάρισα σχεδόν αγνώριστη. Χαμηλά κτίρια, μεγάλοι ανοιχτοί χώροι, ελάχιστα αυτοκίνητα, δρόμοι που σήμερα βρίσκονται στην καρδιά μιας πυκνοδομημένης πόλης. Δέκα σπάνιες φωτογραφίες από την άνοιξη του 1952 ανοίγουν ένα παράθυρο σε μια εποχή που η πόλη προσπαθούσε ακόμη να σταθεί στα πόδια της μετά τον πόλεμο, την Κατοχή και τον Εμφύλιο.
Οι εικόνες προέρχονται από το οικογενειακό αρχείο του Christopher Railey και καταγράφουν τη Λάρισα όπως την αντίκρισαν πριν από 74 χρόνια δύο ομογενείς που ταξίδεψαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες στην Ελλάδα. Πίσω από το φωτογραφικό αρχείο υπάρχει μια ξεχωριστή οικογενειακή ιστορία.
Την άνοιξη του 1952 ο James Zackzanis Railey επέστρεψε στην Ελλάδα μαζί με τον γιο του, Constantine Railey. Ο James είχε καταγωγή από την Πουλιάνα, τη σημερινή Κρυόβρυση Ελασσόνας, και το ταξίδι εκείνο ήταν ουσιαστικά μια επιστροφή στον τόπο των προγόνων του.
Πατέρας και γιος έφτασαν στην Αθήνα και στις 24 Απριλίου ξεκίνησαν οδικώς για τη Θεσσαλία. Από επιστολές που σώθηκαν στο οικογενειακό αρχείο προκύπτει ότι σχεδίαζαν να παραμείνουν στην περιοχή περίπου δύο εβδομάδες, συναντώντας συγγενείς και επισκεπτόμενοι τη Λάρισα, την Ελασσόνα και το χωριό της οικογένειας.
Ο φωτογραφικός φακός τους σταμάτησε σε σημεία που σήμερα έχουν αλλάξει ριζικά. Σε λήψη της 25ης Απριλίου 1952 εμφανίζεται η πλατεία Σάπκα και η περιοχή γύρω της, με τη Λέσχη Αξιωματικών να βρίσκεται ακόμη υπό κατασκευή. Σε άλλες φωτογραφίες αποτυπώνεται η παλιά Δημοτική Αγορά της Λάρισας, ένα από τα σημεία αναφοράς της πόλης εκείνης της περιόδου, αλλά και εικόνες από το κέντρο που δύσκολα αναγνωρίζει κάποιος με την πρώτη ματιά.
Η Κεντρική Πλατεία έχει διαφορετική όψη, οι δρόμοι είναι σχεδόν άδειοι και η κίνηση θυμίζει περισσότερο επαρχιακή κωμόπολη παρά τη σημερινή Λάρισα των περίπου 165.000 κατοίκων. Οι ημερομηνίες που συνοδεύουν το αρχείο βοηθούν να ανασυντεθεί σχεδόν ημέρα προς ημέρα εκείνο το ταξίδι. Στις 25 Απριλίου βρίσκονται στη Λάρισα. Στις 30 Απριλίου φωτογραφίζουν την Ελασσόνα. Την Πρωτομαγιά επισκέπτονται την Πουλιάνα, τη σημερινή Κρυόβρυση, ενώ στις 3 και 4 Μαΐου επιστρέφουν ξανά με τον φακό τους στους δρόμους της Λάρισας.
Στο ίδιο οικογενειακό αρχείο σώζεται και κάτι ακόμη σπανιότερο. Έγχρωμο κινηματογραφικό φιλμ από το ταξίδι του 1952, με εικόνες από τη Λάρισα και την ευρύτερη περιοχή. Το φιλμ έχει παρουσιαστεί με τον τίτλο «Greece April-May 1952» και αποτελεί ένα από τα λιγοστά έγχρωμα οπτικά ντοκουμέντα της Θεσσαλίας εκείνης της εποχής.
Μία λεπτομέρεια γύρω από το αρχείο έχει ιδιαίτερη σημασία. Παρότι οι φωτογραφίες κυκλοφορούν συχνά στο διαδίκτυο ως «φωτογραφίες του Christopher Railey», ο Christopher είναι ο άνθρωπος που διέσωσε και δημοσιοποίησε το οικογενειακό υλικό πολλά χρόνια αργότερα. Οι λήψεις του ταξιδιού συνδέονται με τον πατέρα του, Constantine Railey, ο οποίος ήταν παρών στην Ελλάδα το 1952 και κατέγραψε μεγάλο μέρος του υλικού.
Ο James Zackzanis Railey είχε διατηρήσει ισχυρούς δεσμούς με τον τόπο καταγωγής του. Το όνομά του συνδέθηκε μάλιστα με την Κρυόβρυση, καθώς είχε συμβάλει οικονομικά σε έργο ύδρευσης για την παροχή καθαρού νερού στο χωριό.
Το ταξίδι του 1952 απέκτησε έτσι, χωρίς πιθανότατα να το γνωρίζουν τότε οι ίδιοι, μια δεύτερη ζωή. Οι φωτογραφίες που τραβήχτηκαν ως προσωπικές αναμνήσεις ενός οικογενειακού ταξιδιού έγιναν δεκαετίες αργότερα ιστορικά τεκμήρια μιας πόλης που άλλαξε σχεδόν ολοκληρωτικά.
Κτίρια χάθηκαν, δρόμοι μεταμορφώθηκαν, πλατείες άλλαξαν μορφή και ο ορίζοντας της Λάρισας γέμισε πολυκατοικίες. Στα καρέ του 1952, όμως, όλα βρίσκονται ακόμη εκεί. Η παλιά Αγορά, η πλατεία Σάπκα, οι άνθρωποι στους δρόμους, τα αυτοκίνητα της εποχής και μια πόλη που ετοιμαζόταν να μπει στη μεγάλη περίοδο ανοικοδόμησης των επόμενων δεκαετιών.
Δέκα φωτογραφίες ενός ταξιδιώτη από την Αμερική έμειναν τελικά ως ένα από τα πιο καθαρά παράθυρα στη Λάρισα που χάθηκε.
© Christopher Railey
