Πάνος Κοσμάς
Διευρύνεται συνεχώς η κοινωνική βάση των προστίμων και αυξάνεται το ύψος τους σε επίπεδα πέρα από τα όρια αντοχής των πολιτών με χαμηλά εισοδήματα ● Στον «χορό» εφορία, υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, δήμοι και κεντρική διοίκηση ● Τι κάνουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες και τι είναι το σύστημα Day-Fines.
Αγρότης κατεβαίνει από την Αγιάσο στη Μυτιλήνη ή από τα Αγραφα στο Καρπενήσι και πέφτει σε μπλόκο της Τροχαίας. Στη μεγάλη ευθεία πριν από την πόλη έχει περάσει το όριο ταχύτητας που είναι 50 χιλιόμετρα την ώρα (πηγαίνει με 65 χλμ./ώρα). Η Τροχαία του επιβάλλει πρόστιμο 700 ευρώ και αφαίρεση άδειας οδήγησης για 60 ημέρες. Αν είναι νέος αγρότης που πουλάει το σιτάρι του για 16-25 λεπτά το κιλό, θα πρέπει να πουλήσει από 2,8 μέχρι 4,7 τόνους σιταριού για να το πληρώσει. Και όχι μόνο αυτό: Για δύο μήνες δεν θα μπορεί να κάνει καμία δουλειά που χρειάζεται αυτοκίνητο και δεν μπορεί να γίνει με το τρακτέρ. Αν είναι συνταξιούχος αγρότης, με σύνταξη από 400 μέχρι 500 ευρώ, θα έχει χάσει το εισόδημά του για 1,5 μήνα.
Κάτοικος Αθηνών, μισθωτός, σε δρόμο της Αθήνας χωρίς πυκνή κυκλοφορία παραβιάζει για λίγο το νέο όριο ταχύτητας στις πόλεις, που είναι 30 χλμ. την ώρα. Πέφτει σε μπλόκο της Τροχαίας, του επιβάλλει πρόστιμο για υπέρβαση ορίου ταχύτητας, χάνει τη δυνατότητα να μετακινείται με το αυτοκίνητό του από και προς τη δουλειά του για δύο μήνες και καταβάλλει έναν βασικό μισθό για να πληρώσει το πρόστιμο.
Γόνος εφοπλιστικής οικογένειας πάει για καφέ στη Θεσσαλονίκη με τη Μερσεντές του μπαμπά και έχει σκοπό να κάνει τη διαδρομή σε 4 ώρες. Παραβιάζει ασύστολα το όριο ταχύτητας στην εθνική οδό, πέφτει σε μπλόκο της Τροχαίας και: α) Δηλώνει ότι αποτελεί γόνο της τάδε εφοπλιστικής οικογένειας, του γίνονται συστάσεις και συνεχίζει το ταξίδι του, β) του επιβάλλονται οι ίδιες ποινές, αλλά… λεφτά υπάρχουν και περισσεύουν.
Ιδιοκτήτης ατομικής επιχείρησης ξεκινάει αυτοπροσώπως με το φορτηγάκι του και την πραμάτεια του για να τη μοιράσει σε σημεία πώλησης. Βάσει όσων ισχύουν με το ψηφιακό δελτίο αποστολής, πρέπει να εκδίδει και να διαβιβάζει δελτία για κάθε βίδα που φορτώνει, κάθε αναλώσιμο που χρησιμοποιεί και κάθε κομμάτι που επιστρέφει στην έδρα, ακόμη και αν δεν το ξεφόρτωσε.
Κάτι ξεχνάει, πέφτει στα «δίχτυα» της ΑΑΔΕ και το πρόστιμο (που έχει δεκαπλασιαστεί!) κυμαίνεται από 5 έως 10.000 ευρώ. Είναι ήδη στο όριο της επιβίωσης και το πρόστιμο τον… αποτελειώνει.
Ακόμη και αν επιβιώσει από το πρώτο πρόστιμο, δεν θα επιβιώσει από το δεύτερο ή το τρίτο. Μεγάλη επιχείρηση κάνει το ίδιο λάθος (αν και πολύ σπανιότερα, λόγω οργανωμένων υποδομών), αλλά… λεφτά υπάρχουν, όπως και πολύ μεγαλύτερη ευχέρεια «διευθετήσεων».
Αδιακρίτως…
Οπως και σε άλλα ζητήματα οικονομικο-κοινωνικής φύσης, η Ελλάδα «εξάγει πολιτισμό», τουτέστιν αναδεικνύεται σε πρωτοπόρο στην Ευρώπη στην επιβολή προστίμων στους πολίτες και μάλιστα πολλαπλασιάζει το ύψος τους. Πρόστιμα από την ΑΑΔΕ, την Τροχαία, την κεντρική διοίκηση – κατά φορολογουμένων, οδηγών, δημοσίων υπαλλήλων και υπέρ εφορίας, δήμων, Εθνικού Ταμείου Οδικής Ασφάλειας και του… ταμείου των ενστόλων ΤΕΑΠΑΣΑ!
Ποιος είναι ο στόχος και η «φιλοσοφία» των προστίμων;
Η διαρκής επέκταση της εισπρακτικής βάσης (κατ’ αναλογία της φορολογικής βάσης…) και η διαρκής αυστηροποίηση-αύξηση ή και πολλαπλασιασμός του ύψους των προστίμων τα μετατρέπουν πλέον σε άτυπο φόρο: είναι ένα προβλεπτό και διαρκώς αυξανόμενο φορολογικό έσοδο. Πέρα από τον εισπρακτικό σκοπό (που «βγάζει μάτι»), το άλλο βασικό κίνητρο είναι η επίδειξη κρατικής πυγμής προς έναν διαρκώς διευρυνόμενο «παραβατικό» πληθυσμό, η οποία εντάσσεται στη λογική της «μηδενικής ανοχής» και «μιλάει» σε συντηρητικά κοινωνικά (και εκλογικά…) ακροατήρια που σφόδρα ενδιαφέρουν το κυβερνητικό κόμμα.
Η αντίληψη: αυτή αδιαφορεί για την πρόληψη και τη συμμόρφωση, δεν κλιμακώνεται με κοινωνικά-εισοδηματικά κριτήρια ως προς το ύψος των προστίμων, όχι μόνο δεν προαπαιτεί αλλά και δεν διασφαλίζει τη βελτίωση των υπηρεσιών.
Ετσι, το όλο εγχείρημα χάνει τη νομιμοποίησή του, και όταν χάνεται η νομιμοποίηση, απομένει μόνο ο φόβος. Η αυστηρότητα δεν συνδυάζεται με τη δικαιοσύνη, καταστρέφει την εμπιστοσύνη, δεν εκπαιδεύει, δεν πείθει, παρά απλώς εισπράττει και τρομοκρατεί. Το αποτέλεσμα είναι πολίτες σε άμυνα που μηχανεύονται τρόπους να παρακάμψουν την κρατική σκληρότητα.
Ιδιαίτερα ο οριζόντιος χαρακτήρας των προστίμων, χωρίς κοινωνικά και εισοδηματικά φίλτρα, είναι σκανδαλώδης. Αλλο ο φοροφυγάς με offshore, άλλο ο άνεργος χωρίς εισιτήριο στο μετρό, άλλο ο παραβάτης του ΚΟΚ που ζει με τον βασικό μισθό και άλλο ο παραβάτης του ΚΟΚ με Μερσεντές και υψηλό εισόδημα. Με τα πρόστιμα της Τροχαίας και της ΑΑΔΕ τίθεται ζήτημα κοινωνικού αποκλεισμού: πολίτες χαμηλών εισοδημάτων κινδυνεύουν με «έξωση» από τους δρόμους, ελεύθεροι επαγγελματίες και ατομικές επιχειρήσεις χαμηλού τζίρου με κλείσιμο.
Στον δρόμο θα εξακολουθήσουν να κυκλοφορούν παραβάτες του ΚΟΚ, αλλά μόνο αυτοί που θα μπορούν να πληρώσουν τα νέα, εξοντωτικά πρόστιμα• και στον χώρο των επιχειρήσεων θα «κυκλοφορεί» όλο και λιγότερο η «μαρίδα»…
Πρόστιμα παντού
Η διεύρυνση των αντικειμένων και της κοινωνικής βάσης των προστίμων την τελευταία διετία είναι συνεχής:
● Νέος ΚΟΚ: μεγάλη αύξηση έως και πολλαπλασιασμός του ύψους των προστίμων για όλες τις παραβάσεις
● Τέλη κυκλοφορίας: για τα τέλη κυκλοφορίας του 2026 εισάγονται επιβαρύνσεις 25%, 50% ή 100% της οφειλής ανάλογα με τη διάρκεια καθυστέρησης της πληρωμής.
● Μετρό: το πρόστιμο για επιβάτες χωρίς εισιτήριο σχεδιάζεται να αυξηθεί σε 100 ευρώ
● Αυτοκίνητα: αυξημένα πρόστιμα σε ανασφάλιστα και κυκλοφορούντα χωρίς ΚΤΕΟ
● Δήμοι: αυστηρότεροι κανόνες για κοινόχρηστους χώρους
● Πρόστιμα ΑΑΔΕ (κάνουμε ειδική αναφορά στη συνέχεια)
● Νέα πειθαρχικά πρόστιμα σε δημόσιους υπαλλήλους: πρόσφατα θεσπίστηκαν πρόστιμα σε «παραβατικούς» δημόσιους υπαλλήλους, που το ύψος τους φτάνει έως και δύο μισθούς ή και στην απόλυση, για άρνηση συμμετοχής στην αξιολόγηση ή και για συνδικαλιστική δραστηριότητα ή απλώς δημόσια έκφραση κριτικής για κακώς κείμενα της εκπαίδευσης.
…και από την ΑΑΔΕ
Η ΑΑΔΕ το… τερμάτισε πρώτη με την αυστηροποίησή τους. Υποτίθεται ότι πρόκειται για δικαιολογημένη επίδειξη σκληρότητας προς τους φοροφυγάδες. Ως συνήθως όμως, τα πράγματα δεν συμφωνούν σχεδόν ποτέ με την κυβερνητική προπαγάνδα. Οχι μόνο επειδή τα κίνητρα δεν είναι τόσο μονοσήμαντα και… αγνά, όχι μόνο επειδή το ζήτημα αφορά μια συνολικότερη «φιλοσοφία» σχέσεων με τον πολίτη, αλλά και επειδή, προκειμένου για την εφορία, έχουν θεσπιστεί εξοντωτικά πρόστιμα για απλές παραλείψεις, τυπικά λάθη ή καθυστερήσεις λίγων ημερών.
Ενδεικτικά:
● ΓΕΜΗ: Από 1/1/2026, η μη υποβολή οικονομικών καταστάσεων επισύρει πρόστιμα έως 25.000 €, ακόμη και για μία μέρα καθυστέρησης!
● Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων: Πρόστιμα 5.000 έως 10.000 € σε μικρές οντότητες ή σωματεία χωρίς προσωπικό, για εκπρόθεσμη καταχώριση στοιχείων που έτσι κι αλλιώς υπάρχουν στο ΓΕΜΗ ή στην εφορία.
● Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής: Τα πρόστιμα δεκαπλασιάστηκαν (5.000-10.000 € ανά έλεγχο). Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Ενας τεχνικός που ξεκινά με το φορτηγάκι του πρέπει να εκδίδει και να διαβιβάζει δελτία για κάθε βίδα που φορτώνει, κάθε αναλώσιμο που χρησιμοποιεί και κάθε κομμάτι που επιστρέφει στην έδρα – ακόμα κι αν δεν το ξεφόρτωσε. Και όλα αυτά στην Ελλάδα όπου ο ψηφιακός αναλφαβητισμός στη μεγάλη πλειονότητα των επιχειρηματιών είναι πραγματικότητα και οι ψηφιακές υποδομές είναι οι πιο καθυστερημένες της Ευρώπης.
● ΣΕΠΕ: Πρόστιμο (με απομακρυσμένο έλεγχο) 3.000 ευρώ ανά εργαζόμενο σε επιχειρήσεις των οποίων οι εργαζόμενοι έχουν 3 «ορφανά χτυπήματα» και άνω τον μήνα (σημαίνουν την ψηφιακή κάρτα στην είσοδο και δεν το πράττουν στην έξοδο ή το αντίστροφο).
● Επιθεώρηση Εργασίας: Πρόστιμο 10.000 ευρώ για τη μη ανάρτηση σε εμφανές σημείο του καταστήματος των διαδικασιών που υφίστανται σε επίπεδο επιχείρησης για την καταγγελία και την αντιμετώπιση συμπεριφοράς βίας και σεξουαλικής παρενόχλησης.
● esend/myDATA: Αν μια απόδειξη εκδοθεί αλλά δεν «ανέβει» στην πλατφόρμα λόγω τεχνικού προβλήματος, το πρόστιμο είναι βέβαιο. Επιβάλλεται πρόστιμο ίσο με το 50% του ποσού του ΦΠΑ των μη διαβιβασθέντων στοιχείων και 48ωρο λουκέτο με την ταμπέλα «Κλειστό λόγω φορολογικών παραβάσεων»!
Το παράδοξο;
Οι ποινές συχνά δεν επιβάλλονται όταν δεν εκδίδεται απόδειξη, αλλά όταν έχει εκδοθεί και δεν διαβιβάστηκε εγκαίρως. Ετσι δημιουργείται μια «βιομηχανία προστίμων» που απειλεί περισσότερο τους μικρούς και πολύ λιγότερο τους μεγάλους.
Πρόστιμα υπέρ… ενστόλων
Τα πρόστιμα «πέφτουν», αλλά ανταπόδοση από την πολιτεία υπάρχει, με τη μορφή καλύτερων και πιο ασφαλών δρόμων για παράδειγμα; Με το άρθρο 20 του νόμου 5209/2025 (ΦΕΚ 100/Α/13-6-2025), του νέου Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, τα έσοδα από τα πρόστιμα της Τροχαίας αφαιρούνται από τους δήμους (σπρώχνοντάς τους να τα αναπληρώσουν με την επιβολή άλλων φορολογιών). Πλέον, το μεγαλύτερο μέρος αυτών των χρημάτων κατευθύνεται στο Εθνικό Ταμείο Οδικής Ασφάλειας και σε ταμεία των ενστόλων (π.χ. ΤΕΑΠΑΣΑ). Οσον αφορά το Εθνικό Ταμείο Οδικής Ασφάλειας, τα χρήματα εισρέουν πλέον σε ειδικό λογαριασμό του Κρατικού Προϋπολογισμού με τίτλο «Εθνικό Ταμείο Οδικής Ασφάλειας και Πρόστιμα για Παραβάσεις του Κ.Ο.Κ.». Σκοπός του ταμείου είναι η χρηματοδότηση έργων και υποδομών οδικής ασφάλειας. Ωστόσο, μπορεί κανείς εύλογα να μην είναι πολύ αισιόδοξος, αφού ελεγκτικός μηχανισμός και λογοδοσία για το αν πράγματι τα έσοδα θα διατεθούν γι’ αυτόν τον σκοπό δεν έχει οριστεί. Οσο για την απόδοση χρημάτων υπέρ ταμείων των ενστόλων, εδώ όχι μόνο δεν μιλάμε για ανταπόδοση, αλλά για μορφή φορολογίας επί του γενικού πληθυσμού υπέρ των ενστόλων!
Το σύστημα Day-Fines σε Φινλανδία και Σουηδία
Παρά τη φιλότιμη προσπάθεια των κυβερνήσεων Μητσοτάκη να εξαγάγουν «ελληνικό πολιτισμό» στο συγκεκριμένο θέμα, πολλές χώρες της Ε.Ε. έχουν μια εντελώς διαφορετική πολιτική και όλες υπολείπονται σοβαρά των ελληνικών επιδόσεων. Χώρες όπως η Φινλανδία, η Σουηδία, η Γερμανία, η Ελβετία και η Γαλλία εφαρμόζουν το σύστημα Day-Fines, βάσει του οποίου τα χρηματικά πρόστιμα υπολογίζονται βάσει αλγορίθμου που ενσωματώνει τη σοβαρότητα της παράβασης και το επίπεδο του διαθέσιμου εισοδήματος του παραβάτη.
Σε αντίθεση με τα σταθερά πρόστιμα (fixed fines), ο στόχος εδώ είναι η «αναλογική τιμωρία», ώστε το πρόστιμο να προκαλεί το ίδιο επίπεδο οικονομικής δυσκολίας σε έναν πλούσιο και σε έναν φτωχό παραβάτη. Για παράδειγμα, στη Φινλανδία, στελέχη μεγάλων εταιρειών έχουν λάβει πρόστιμα για υπερβολική ταχύτητα που ξεπερνούν τις 100.000 ευρώ λόγω του υψηλού τους εισοδήματος.
Είναι επίσης διαδεδομένες μέθοδοι μεταβατικών περιόδων προσαρμογής (στην Ολλανδία σε πολλές περιπτώσεις προστίμων εφαρμόζεται «grace period» 6-12 μηνών ή επιβολή προστίμων μόνο αν διαπιστωθεί συστηματική άρνηση συμμόρφωσης).
Μελέτες δείχνουν ότι τα εισοδηματικά προσαρμοσμένα πρόστιμα μειώνουν σημαντικά την υποτροπή (repeat offending) και έχουν υψηλότερα ποσοστά πληρωμής καθώς θεωρούνται πιο δίκαια από τους πολίτες, ενώ η Φινλανδική Υπηρεσία Μεταφορών καταγράφει ότι οι παραβάσεις υπερβολικής ταχύτητας παραμένουν σταθερά χαμηλές σε σύγκριση με χώρες σταθερών προστίμων, παρότι το οδικό δίκτυο και οι συνθήκες είναι απαιτητικές.
www.efsyn.gr
❝ ετικέτες ❞ #ΠΡΟΣΤΙΜΑ
